✍️ آمنه مبارز فعال حقوق زنان
در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ خورشیدی، دهها مورد قتل، مرگ مشکوک و خشونت در برابر زنان و دختران در نقاط مختلف خراسانافغانستان گزارش شده است. بررسی ۳۲ مورد ثبتشده در این گزارش نشان میدهد که زنان در محیط خانواده جامعه و در برخی موارد در جریان حملات مسلحانه، با خطرهای جدی روبهرواند.
این موارد در شرایطی رخ دادهاند که زنان در حاکمیت گروه ط-البان با محدودیتهای گسترده در زمینه آموزش، اشتغال، رفتوآمد و دسترسی به نهادهای حمایتی و حقوقی روبهرواند.
ترکیبی از فقر و بیکاری، ناامنی، مردسالاری، فرهنگ قبیلهای، خشونت خانوادگی و ضعف سازوکارهای پاسخگویی، زمینهای را ایجاد کرده است که در آن بسیاری از زنان قربانی خشونت میشوند، اما سرنوشت پروندههای آنان برای افکار عمومی روشن نمیشود.
این گزارش با تمرکز بر ۳۲ مورد قتل و مرگ زنان و دختران در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵، تلاش میکند تصویری از ابعاد این خشونتها و چگونگی برخورد با پروندههای زنان ارایه کند.
قتلهای هدفمند؛ اما بیپرونده
یکی از ویژگیهای مشترک بسیاری از این پروندهها، نبود اطلاعات روشن درباره روند تحقیقات، شناسایی عاملان و سرنوشت قضایی آنان است.
در شماری از موارد، خبر قتل زنان ابتدا در رسانهها یا شبکههای اجتماعی منتشر شده، اما پس از گذشت چند روز اطلاعات تازهای درباره روند رسیدگی به پرونده منتشر نشده است.
از سوی دیگر، آمار جامع و رسمی درباره قتل زنان در خراسانافغانستان در دسترس نیست. همین موضوع امکان بررسی دقیق ابعاد خشونت در برابر زنان را دشوار میکند.
بررسی موارد زیر نشان میدهد که این خشونتها تنها به یک منطقه یا یک نوع جرم محدود نیست و زنان در استانها و شهرستانهای مختلف با اشکال گوناگون خشونت مواجه بودهاند.
موارد ثبتشده رویدادهای پنج ماه اخیر
۱. ۸ حمل/فروردین ۱۴۰۵: جسد یک زن جوان از چاهآب در نوآباد ناحیه ششم شهر غزنی پیدا شد. آثار خشونت نیز بر بدن او دیده میشد.
۲. ۱۰ حمل/فروردین: زنی همراه با کودک خردسالش در شهر محمودراقی استان کاپیسا به چاه آب انداخته شد. مادر جان باخت و کودک زخمی شد.
۳. ۱۴ حمل/فروردین: یک زن جوان با شلیک گلوله در جریان درگیری میان پدر و برادرش در شهرستان حصارک استان ننگرهار کشته شد.
۴. ۲۰ حمل/فروردین: یک زن ۲۵ ساله در شهرستان گذر استان هرات در خانه خود توسط همسرش کشته شد.
۵. ۳۰ حمل/فروردین: زنی در شهر شبرغان استان جوزجان با ضربات چاقو توسط همسرش به قتل رسید.
۶. ۳ ثور/اردیبهشت: دکتر بدریه جلالی، سهامدار دانشگاه خصوصی ادراک، ساعت ۹:۳۰ صبح روز سهشنبه در گولایی حصه اول خیرخانه، روبهروی ناحیه یازدهم شهر کابل، هنگام سوار شدن به خودروی شهری و در چند قدمی حوزه امنیتی گروه ط-البان هدف حمله قرار گرفت و کشته شد. بدریه ۴۴ ساله و مادر پنج فرزند بود و ۹ ماه پیش از انگلستان برای برگزاری مراسم فاتحه مادرش به خراسانافغانستان بازگشته بود.
۷. ۵ ثور/اردیبهشت: فرزانه، مادر ۱۸ ساله که دختر سهماههاش بیمادر شد، پس از ماهها شکنجه توسط خانواده شوهرش در شهرستان پسابند استان غور به شکل فجیعی کشته شد.
۸. ۵ ثور/اردیبهشت: شکریه ۲۱ ساله در شهرستان دشتقلعه استان غور توسط خانواده همسرش به قتل رسید.
۹. ۶ ثور/اردیبهشت: محدثه علوی، دختر ۱۵ ساله و تازهعروس در استان دایکندی، جان باخت. خانواده او علت مرگ را خشونت خانوادگی عنوان کردند؛ اما خانواده شوهر با رد ادعای قتل، گفتند که او با خوردن مواد سمی به زندگی خود پایان داده است.
۱۰. چهار عضو یک خانواده در پل علم استان لوگر توسط افراد ناشناس کشته شدند. قربانیان شامل یک زن، یک مرد، یک کودک و یک پسر جوان بودند.
۱۱. ۷ ثور/اردیبهشت: یک دختر جوان در استان هلمند توسط پدرش کشته شد.
۱۲. ۱۰ ثور/اردیبهشت: حوالی ساعت یک بعدازظهر در مربوطات روستای خلدسگ شهرستان راغستان، خدیجه ۱۲ ساله به شکل فجیعی کشته شد. به گفته منابع، احتمال دارد این رویداد با انگیزه سوءاستفاده جنسی صورت گرفته باشد.
۱۳. ۱۲ ثور/اردیبهشت: یک زن در شهرستان بکوا استان فراه توسط شوهرش کشته شد. انگیزه این رویداد مشخص نیست و از این زن سه فرزند باقی مانده است.
۱۴. ۱۴ ثور/اردیبهشت: یک خلبان زن در دولت پیشین، توسط افراد ناشناس در منزلش کشته شد.
۱۵. ۱۵ ثور/اردیبهشت: سونیا ۲۲ ساله در خانهاش توسط شوهرش کشته شد. به گفته منابع، آثار خشونت شدید بر بدن او دیده میشد و شوهرش با استفاده از کاتر فرش، رگهای دست او را بریده بود.
۱۶. ثور/اردیبهشت: جسد سر بریده یک زن در جاده ابریشم شهر هرات پیدا شد. دلیل وقوع این رویداد مشخص نشده است.
۱۷. ۱۶ ثور/اردیبهشت: خدیجه ۱۲ ساله در شهرستان راغستان استان بدخشان توسط افراد ناشناس کشته شد.
۱۸. ۱۷ ثور/اردیبهشت: لیلما، همسر سلام مفتون، هنرمند سرشناس محلی، در یک حمله مسلحانه در شهرستان اشکاشم بدخشان کشته شد. لیلما مدیریت یک رستورانت ویژه زنان را در بازار بر عهده داشت و از پیروان مذهب اسماعیلیه بود. او هنگام رفتن به محل کار و در حالی که کودکش نیز همراهش بود، هدف مهاجمان مسلح قرار گرفت.
۱۹. ۲۴ ثور/اردیبهشت: اجساد دو زن ۱۹ و ۳۵ ساله که با تکههای سفید پوشانده شده و آلوده به خون بودند، در دامنه کوهی در مسیر سرک مارشال فهیم پیدا شد. به گفته منابع، این دو زن مادر و دختر و از قوم هزاره بودند که پس از خروج از خانهشان در دشت برچی، دیگر بازنگشتند.
۲۰. ۱۷ ثور/اردیبهشت: مولوی محمدالله در شهرستان کوهستانات بدخشان قصد داشت به زور با دختری ازدواج کند. پس از شنیدن پاسخ منفی، دختر و مادرش را به قتل رساند.
۲۱. ۱۷ ثور/اردیبهشت: جسد یک کودک دختر در شهرستان وتهپور استان کنر پیدا شد.
۲۲. ۲۴ ثور/اردیبهشت: پنج عضو یک خانواده در نیمهشب پنجشنبه در منزلشان در شهر شبرغان توسط افراد مسلح گروه ط-البان کشته شدند. گروه ط-البان اعلام کرد که افراد داعش در این خانه هدف قرار گرفتهاند؛ اما به گفته منابع، «رد خواستگاری» عامل این کشتار بوده است. قربانیان شامل یک زن ۴۵ ساله، دختر ۲۱ ساله، دختر ۱۳ ساله، دختر هفتماهه و پسر هفتساله بودند. دو کودک دیگر نیز زخمی شدند.
۲۳. ۲۴ ثور/اردیبهشت: یک زن ۴۵ ساله در شهر قلعهنو استان بادغیس با شلیک گلوله توسط پسرش کشته شد.
۲۴. ۳۰ ثور/اردیبهشت: فریده، ۳۷ ساله و مادر هفت فرزند، باشنده اصلی روستای دوآب در شهرستان بهارک استان بدخشان، توسط شوهرش با شلیک چند گلوله کشته شد.
۲۵. ۳۱ ثور/اردیبهشت: مردی پس از مشاجره خانوادگی، همسرش را در شهرستان بهارک استان بدخشان با شلیک گلوله به قتل رساند.
۲۶. اول جوزا/خرداد: فاطمه، زن ۲۲ ساله، به دلیل درخواست طلاق غیابی از شوهرش، با شلیک چند گلوله توسط برادرش در استان غور کشته شد. شوهر این زن به اتهام قتل یک زن ایرانی در ایران زندانی است و مدت حبس او ۴۰ سال گفته شده است.
۲۷. ۶ جوزا/خرداد: زرمینه، زن ۲۹ ساله، در روستای کشیندره شهرستان یفتل استان بدخشان توسط همسرش کشته شد. زرمینه هنگام وقوع حادثه باردار بود و در خانه خود هدف قرار گرفت.
۲۸. ۱۰ جوزا/خرداد: نازیه، تازهعروس ۲۰ ساله، در شهرستان تشکان استان بدخشان با شلیک گلوله جان باخت. همسر او بهعنوان متهم اصلی این قتل معرفی شده است.
۲۹. ۱۴ جوزا/خرداد: یک کارمند زن سازمان ملل متحد در شهر کابل توسط افراد ناشناس کشته شد. علت و انگیزه این قتل تاکنون مشخص نشده است.
۳۰. ۷ سرطان/تیر: یک زن ۲۸ ساله همراه با شوهرش در منطقه کارته نورخدا شهر مزارشریف کشته شدند. به گفته منابع، این زن از شوهر نخست خود جدا شده بود و سه ماه پس از ازدواج دوباره، توسط شوهر پیشینش سربریده شد.
۳۱. ۱۳ سرطان/تیر: صدف، دختر نوجوانی که پس از محروم شدن از مکتب به کارگاه خیاطی میرفت، کشته شد. جسد بیجان او در انتهای کوچه پیدا شد. دو روز پس از کشته شدنش، خبر مرگ او از بلندگوی مسجد اعلام شد. تا هنوز علت قتل مشخص نیست.
۳۲. ۲۱ سرطان/تیر: رویدا، دختر ۱۱ ساله، در شهرستان سوزمهقلعه استان سرپل پس از تجاوز جنسی، با ضربات چاقو توسط افراد ناشناس کشته شد.
موارد مشترک در پروندهها
این ۳۲ مورد، با وجود تفاوت در محل، انگیزه و شیوه وقوع، یک وجه مشترک دارند: زنان و دختران در بسیاری از موارد در محیطی کشته شدهاند که امکان دسترسی آنان به حمایت حقوقی و اجتماعی محدود بوده است.
بخشی از موارد در داخل خانه و توسط همسر یا اعضای خانواده رخ داده است. در موارد دیگر، افراد ناشناس یا مهاجمان مسلح عامل قتل معرفی شدهاند.
در شماری از پروندهها نیز درباره علت واقعی مرگ اختلاف نظر وجود دارد و روایت خانواده قربانی با روایت خانواده همسر یا روایت رسمی متفاوت است. این اختلاف روایتها، ضرورت تحقیقات مستقل و شفاف را برجسته میکند.
واکنش گروه ط-البان در برابر کشتار زنان
در نظام گروه ط-البان، نهادهای مستقل و موثر برای پشتیبانی از زنان و پیگیری موارد خشونت در برابر آنان وجود ندارد.
گروه ط-البان همچنین آمار جامع و رسمی درباره قتل زنان و دختران منتشر نمیکند و اطلاعات مربوط به بسیاری از پروندهها در اختیار رسانهها قرار نمیگیرد.
در مواردی که خبر قتل زنان منتشر شده، واکنش رسمی گروه ط-البان یا ارایه نشده یا جزییات روشنی درباره روند تحقیقات و مجازات عاملان در دسترس نبوده است.
در برخی موارد نیز مرگ زنان به خودکشی یا خشونت خانوادگی نسبت داده شده، بدون آنکه اطلاعات کافی درباره تحقیقات مستقل و شفاف منتشر شود.
رسیدگی به پروندههای زنان
پروندههای مربوط به زنان، از جمله خشونت خانوادگی، ازدواج اجباری، تجاوز و قتل، نیازمند روند قضایی شفاف و مستقل است. با این حال، نبود دسترسی آزاد رسانهها و نهادهای مستقل به اطلاعات قضایی، ارزیابی میزان رسیدگی به این پروندهها را دشوار کرده است.
در سالهای نخست حاکمیت گروه ط-البان، یک منبع موثق از داخل دادستانی عالی گفته بود که پروندههای زنان، از جمله تجاوز، نکاح اجباری، خشونتهای خانوادگی و حتی قتلهای هدفمند که از سوی زورمندان یا افراد بانفوذ صورت گرفته باشد، با تهدید و بدون پیگیری جدی بسته میشود و مجازات مجرمان، از جمله شلاق، بر اساس میزان خدمت آنان به «امارت» تعیین میشود.
ادامه سکوت گروه ط-البان، نبود اطلاعات شفاف درباره سرنوشت پروندهها و عدم دسترسی مستقل به روند تحقیقات، پرسشهای جدی درباره میزان پاسخگویی دستگاه قضایی این گروه در برابر خشونت علیه زنان ایجاد کرده است.
نتیجهگیری
بررسی ۳۲ مورد قتل، مرگ مشکوک و خشونت علیه زنان و دختران در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ خورشیدی نشان میدهد که خشونت علیه زنان در خراسانافغانستان ابعاد گستردهای دارد و در محیطهای خانوادگی و اجتماعی به شکلهای مختلف رخ میدهد.
با اینحال، این ۳۲ مورد را نمیتوان آمار نهایی قتل زنان در خراسانافغانستان دانست؛ زیرا نبود آمار رسمی، محدودیت دسترسی رسانهها به اطلاعات و پنهان ماندن شماری از موارد، امکان دستیابی به رقم واقعی را دشوار کرده است.
تنها در ماه ثور/اردیبهشت، بیش از ۲۰ مورد قتل و مرگ زنان و دختران در ارتباط با خشونت خانوادگی، قتلهای ناموسی، خودکشیهای ناشی از فشارهای روحی و اجتماعی و موارد دیگر گزارش شده است.
تداوم چنین وضعیتی، در کنار نبود اطلاعات شفاف درباره روند رسیدگی به پروندهها، میتواند به عادیشدن خشونت در برابر زنان و کاهش بیشتر امنیت آنان منجر شود.
از این رو، نهادهای مدافع حقوق بشر و جامعه جهانی باید موارد خشونت و قتل زنان را بهصورت جدی پیگیری نمایند و از گروه ط-البان درباره حفاظت از جان زنان، تحقیقات شفاف و پاسخگویی در برابر عاملان خشونت درخواست مشخص داشته باشند.
