✍️آرزو پرنیان
برنامه فرهنگی «چرا زبان پارسی در هند با آن همه شکوه کمرنگ شد؟» با حضور محمود فتوحی، پژوهشگر زبان و ادبیات پارسی ایران، و با حضور شماری از استادان، دانشجویان و علاقهمندان به زبان و ادبیات پارسی در تهران برگزار شد.
این نشست شنبه، ۱۰ اسد/مرداد، در کتابفروشی خوارزمی تهران برگزار شد و با نگاهی به پیشینه، گسترش و پیوندهای فرهنگی زبان پارسی در شبهقاره هند به بررسی دلایل کمرنگ شدن جایگاه این زبان پرداخت؛ موضوعی که همچنان برای دوستداران زبان و ادب پارسی اهمیت دارد.
فتوحی گفت زبان پارسی حدود ۴۰۰ تا ۴۵۰ سال و به روایتی نزدیک به ۸۰۰ سال در هند حضوری اثرگذار داشت و افزون بر شعر و ادب، زبان حکومت، دیوانسالاری، تاریخنگاری، فرهنگ و عرفان بود. او گسترش رسمی این زبان را به روزگار غزنویان نسبت داد و گفت با روی کار آمدن بابر، همایون و بهویژه اکبرشاه، پارسی به اوج شکوفایی رسید و هند به یکی از مهمترین مراکز تولید آثار پارسی تبدیل شد.
او مهاجرت گسترده دانشمندان، نویسندگان و شاعران ایرانی به هند را از عوامل اصلی گسترش زبان پارسی دانست و گفت این زبان، زبان مشترک دربار، سپاه و نخبگان بود و نقش مهمی در گسترش فرهنگ و ادبیات پارسی داشت.
این پژوهشگر همچنین به اختلاف دیدگاه درباره سبک هندی اشاره کرد و بیدل دهلوی را از برجستهترین چهرههای این جریان دانست. او افزود بیدلپژوهی در خراسانافغانستان جایگاه برجستهای دارد و پژوهشگران این کشور آثار بیدل را بهصورت علمی دستهبندی و بررسی کردهاند؛ به گفته او، شمار پژوهشهای بیدلشناسی در خراسانافغانستان از ایران بیشتر است. فتوحی همچنین یادآور شد که از دوره قاجار، در برخی تذکرههای ادبی ایران، از جمله آتشکده آذر و مجمعالفصحا، نام بیدل و دیگر شاعران سبک هندی کمتر دیده میشود یا با نگاهی انتقادی به آنان پرداخته شده است.
به گفته فتوحی، با گسترش نفوذ بریتانیا در هند و جایگزینی زبان انگلیسی در ساختار اداری و آموزشی، جایگاه رسمی زبان پارسی بهتدریج تضعیف شد.
او در پایان با اشاره به شکلگیری زبان اردو گفت این زبان در فضای چندزبانه شبهقاره و از دل اردوگاهها پدید آمد و نام آن نیز از واژه «اردو» به معنای اردوگاه گرفته شده است. به گفته او، اردو با وجود هویت مستقل، تأثیر فراوانی از زبان پارسی پذیرفت و تجربه تاریخی زبان پارسی در هند نشان میدهد که افزون بر فشارهای بیرونی، اختلافهای درونی و بسته شدن راه نوآوری نیز میتواند در افول یک زبان نقش داشته باشد.
