✍محمد نوید دانشپور

در هفته‌های اخیر، نوسانات ارزش روپیه‌ی خراسان‌افغانستان در برابر دلار امریکایی توجه رسانه‌ها و کارشناسان اقتصادی را به خود جلب کرده‌است. بهای یک دالر به ۶۳ روپیه‌ی خراسان‌افغانستان کاهش یافت، این تغییرات، علاوه بر پیامدهای مثبت کوتاه‌مدت، نگرانی‌هایی درباره بی‌ثباتی بازارهای مالی و تجاری خراسان‌افغانستان ایجاد کرده‌است.

کارشناسان اقتصادی می‌گویند افزایش ارزش پول خراسان‌افغانستان در برابر دلار، اگر ناشی از سیاست‌های پولی بانک مرکزی باشد، می‌تواند پیامد خوبی بر وضعیت اقتصادی داشته باشد؛ اما در صورتی که این افزایش غیرنرمال و بدون کنترل باشد، اثرات منفی بر تجارت و بازار داخلی خواهد داشت.

کارشناسان اقتصادی، معتقد اند که نوسان‌های غیرکنترل‌شده ارزش روپیه‌ی خراسان‌افغانستان در برابر دلار، سبب بی‌نظمی در بازار مالی و افزایش بی‌اعتمادی نسبت به نرخ ارز می‌شود. که تغییرات سریع نرخ دالر در چند روز گذشته باعث ایجاد حباب مالی و نوسانات قیمتی شده‌است.

با وجود کاهش نرخ دلار، بهای کالاهای وارداتی و مواد اولیه در بازارهای داخلی خراسان‌افغانستان کاهش نیافته است. کارشناسان اقتصادی دلایل این موضوع را نبود اعتماد به دوام کاهش نرخ ارز، هزینه‌های بالای حمل‌ونقل، تعرفه‌های گمرکی و مشکلات لجستیکی می‌دانند.

از سوی هم، فساد، انحصار و کنترل دلالان بر واردات کالاها، عدم مدیریت گروه طالبان از دیگر عواملی هستند که مانع کاهش قیمت‌ها می‌شوند. به همین دلیل، کاهش نرخ دلار تاثیر ملموسی بر قیمت‌های داخلی ندارد و مصرف‌کنندگان از منافع این کاهش بهره‌مند نمی‌شوند.

مشکلات لجستیکی و حمل‌ونقل، هزینه‌های سوخت و مشکلات در مسیرهای تجاری، بخش قابل توجهی از هزینه‌های کالا را شکل می‌دهد و باعث می‌شود کاهش ارزش دلار به کاهش قیمت‌ها در بازار داخلی منجر نشود.

تورم و انتظارات تورمی نیز عامل مهمی در تعیین قیمت‌ها هستند. حتی در صورت کاهش ارزش دلار، اگر تورم داخلی بالا باشد یا مردم انتظار افزایش مجدد نرخ ارز را داشته باشند، فروشندگان از کاهش قیمت‌ها خودداری می‌کنند.

یکی از دلایل اصلی ثبات نسبی روپیه‌ی خراسان‌افغانستان در سالهای اخیر، مدیریت نقدینگی، کنترل تورم و سیاست‌های محتاطانه بانک مرکزی خراسان‌افغانستان است.

با وجود کاهش نرخ دلار در خراسان‌افغانستان، قیمت کالاهای وارداتی کاهش نمی‌یابد زیرا اقتصاد کشور به واردات متکی است و هزینه‌های حمل‌ونقل، تعرفه‌ها و مشکلات لجستیکی اثر خود را بر بازار اعمال می‌کنند. این عوامل مستقل از نرخ ارز هستند و به کاهش محسوس قیمت‌ها اجازه نمی‌دهند.

کارشناسان اقتصادی تاکید دارند که تنها در صورت افزایش تولید ناخالص داخلی و تقویت اقتصاد تولیدی، روپیه‌ی خراسان‌افغانستان می‌تواند پشتوانه واقعی داشته باشد و کاهش نرخ دلار به کاهش قیمت‌ها در بازار داخلی منجر شود. در حال حاضر، ثبات پول ملی بیشتر نتیجه مدیریت نقدینگی و سیاست‌های محتاطانه بانک مرکزی است.

در نهایت، باید گفت که ثبات پول روپیه‌ی خراسان‌افغانستان الگوی مناسبی برای کشورهای همسایه محسوب می‌شود، اما تاثیر مستقیم کاهش نرخ دلار بر قیمت‌ها هنوز در خراسان‌افغانستان ملموس نیست و مردم همچنان با هزینه‌های بالا و گرانی کالاهای اساسی مواجه‌اند. ایجاد اقتصاد مولد و توسعه صادرات می‌تواند در آینده تاثیر واقعی کاهش نرخ دلار را بر زندگی روزمره مردم آشکار سازد.