✍امی هاوکینز

ترجمه: سمیر بیات

مادورو درست در زمانی از «پیوندهای نیرومند برادری» با پکن سخن گفته بود که ایالات متحده مداخله‌ی تکان‌دهنده خود را انجام داد.

چند ساعت پیش از آن‌که زندگی شخصی و سرنوشت کشورش به‌گونه‌ی چشم‌گیر دگرگون شود، رهبر ونزویلا، نیکولاس مادورو، در قصر ریاست‌جمهوری در کاراکاس با یک هیات چینی دیدار داشت و لبخندها و دست‌دادن‌ها رد و بدل می‌شد.

شام جمعه، اندکی پیش از آن‌که توسط نیروهای امریکایی بازداشت شود، مادورو در تلگرام از دیدارش با نماینده ویژه چین در امور امریکای لاتین، چیو شیاوچی، نوشت:
«دیدار برادرانه که پیوندهای استوار برادری و دوستی میان چین و ونزویلا را بار دیگر تایید می‌کند؛ در سختی و آسانی!»

اکنون این پیوندها به آزمایش گذاشته می‌شود؛ زیرا رییس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، حکومت یکی از شرکای راهبردی کلیدی چین در امریکای لاتین را برهم زده است؛ شریکی که در بیانیه مشترک امضا‌شده میان مادورو و رییس‌جمهور چین، شی جین‌پینگ، در سال ۲۰۲۳، «شریک راهبردی همیشگی و پایدار» نامیده شده بود.

چین، برخلاف بسیاری از کشورهای اروپایی، در صف نخست محکوم‌کردن اقدام ایالات متحده در برکناری اجباری رییس یک دولت خارجی قرار گرفته‌است. پکن همچنان خواستار آزادی مادورو شده و از برگزاری نشست شورای امنیت سازمان ملل، که به درخواست کلمبیا برای بررسی تصمیم ترامپ در بازداشت او دایر گردیده، پشتیبانی کرده‌است.

روز یکشنبه، وزیر خارجه چین، وانگ یی، گفت:
«ما هرگز باور نداشته‌ایم که کشوری بتواند خود را پولیس جهان بداند و همچنان نمی‌پذیریم که ملتی ادعای قضاوت بر جهان را داشته‌ باشد.»

شبکه‌های اجتماعی چین مملو از مطالبی بود که عملیات ایالات متحده را محکوم می‌کرد؛ بسیاری واشنگتن را به استعمارگری متهم ساختند، در حالی که مطالبی که از بازداشت مادورو استقبال می‌کرد، به نظر می‌رسید سانسور شده باشد.

وانگ یی‌وی، رییس انستیتوت امور بین‌المللی دانشگاه رنمین در بیجینگ، اقدامات ترامپ را «امپریالیستی» توصیف کرد و گفت ونزویلا احتمالا «تنها نخستین» کشور در امریکای لاتین است که با چنین حمله‌ای روبرو می‌شود.

چین در سال‌های اخیر دیپلماسی و سرمایه‌گذاری خود را در امریکای لاتین به‌طور پیوسته گسترش داده و نفوذ ایالات متحده را در حیاط خلوت سنتی‌اش به چالش کشیده‌است.

سال گذشته، پکن میزبان گفت‌وگوی چین با کشورهای امریکای لاتین و کارائیب بود و اعلام کرد که حجم تجارت چین و امریکای لاتین به رکورد بی‌سابقۀ ۵۱۹ میلیارد دالر رسیده‌است.

از همین‌رو، پکن نگران آن است که بحران ونزویلا چه پیامدی برای منافع چین در این کشور نفت‌خیز و برای نفوذ منطقه‌ای‌اش خواهد داشت.

بر بنیاد داده‌های «اید‌دیتا»، یک نهاد پژوهشی وابسته به دانشگاه ویلیام و مری در ایالت ویرجینیا، ونزویلا چهارمین دریافت‌کننده‌ی بزرگ وام از وام‌دهندگان رسمی چین است و میان سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ حدود ۱۰۶ میلیارد دالر تعهد مالی از چین دریافت کرده‌است. در سال ۲۰۲۴، بدهی ونزویلا به چین، حدود ۱۰ میلیارد دالر برآورد می‌شد.

به گزارش بلومبرگ و به نقل از منابع نامعلوم، روز دوشنبه، ۵جنوری نهاد عالی نظارت مالی چین از وام‌دهندگان بزرگ این کشور خواست تا میزان در معرض‌بودن مالی‌شان در قبال ونزویلا را گزارش دهند.

ویکتور شی، استاد دانشگاه کالیفرنیا در سن‌دیگو، گفت:
«اگر دولت ونزویلا که به بازیگران گوناگون به‌شدت بدهکار است، زیر فشار ایالات متحده، طلب‌کاران امریکایی را در اولویت بالاتر از چینی‌ها قرار دهد، بانک‌های چین ممکن است با زیان‌های قابل توجهی روبرو شوند.»

همانند ایالات متحده، بسیاری از منافع چین در ونزویلا به نفت گره خورده‌است.

پکن طی سال‌ها از طریق توافق‌های «وام در برابر نفت» به ونزویلا اعتبار داده و همین امر چین را به بزرگ‌ترین خریدار نفت خام ونزویلا بدل کرده‌است. در ماه دسامبر، یک نفتکش عازم چین که گمان می‌رفت حامل نفت ونزوئلا باشد، در چارچوب کارزار ترامپ علیه رژیم مادورو توسط نیروهای امریکایی توقیف شد.

با این حال، برای پکن پول‌های قرض‌داده‌شده احتمالا مهم‌تر از خود نفت است؛ زیرا نفت ونزویلا تنها حدود چهار درصد از کل واردات نفت چین را تشکیل می‌دهد.

شی گفت پکن ممکن است از ابزارهای فشار تثبیت‌شده خود علیه ایالات متحده، مانند توانایی متوقف‌کردن صادرات عناصر نادر خاکی، استفاده کند تا واشنگتن را به نوعی توافق با طلب‌کاران چینی وادار سازد. او افزود:
«برای نمونه، عواید آینده نفت می‌تواند به‌گونه‌ای تقسیم شود که همچنان جریان نقدی قابل توجهی برای طلب‌کاران چینی باقی بماند و آنان بتوانند بدهی‌ها را با سود اندکی کمتر و دوره‌ی بازپرداخت طولانی‌تر بازسازی کنند.»

پیامدهای اقتصادی این بحران برای چین تا حد زیادی به این بستگی دارد که در نهایت چه کسی کنترل ونزویلا را به دست می‌گیرد. ترامپ گفته‌است ایالات متحده این کشور امریکای جنوبی را «اداره» خواهد کرد، هرچند احتمال دارد این اداره از طریق یک رژیم دست‌نشانده باشد نه حضور مستقیم نیروهای امریکایی. چنین وضعیتی می‌تواند به چین امکان دهد که به‌جای مذاکره با واشنگتن در میانه یک جنگ تجاری دشوار، مستقیما با کاراکاس به توافق برسد.

ترامپ اعلام کرده‌است که ایالات متحده از ذخایر عظیم نفت ونزویلا برای «بازسازی» این کشور بهره‌برداری خواهد کرد؛ در حالی که وزیر خارجه او، مارکو روبیو، پیشنهاد کرد که صادرات نفت ونزویلا به‌عنوان اهرم فشار بر رهبری جدید در کاراکاس در گروگان گرفته شود.

شن دینگلی، پژوهشگر ارشد روابط بین‌الملل در شانگهای، گفت:
«اگر دولت جدید ونزویلا تصمیم بگیرد توافق‌هایی را که در دوران حکومت مادورو امضا شده بود به رسمیت نشناسد، چین ناگزیر خواهد بود به پیگیری حقوقی بین‌المللی متوسل شود.»
او افزود که هرگونه اقدام حقوقی متوجه خود ونزویلا خواهد بود، نه ایالات متحده آمریکا.