✍️مانی فرهمند
بخش نخست
پس از پنج‌سال بازگشت گروه ط-البان به قدرت اکنون نشانه‌هایی از گسترش فعالیت مخالفان مسلح این گروه در خراسان‌افغانستان مشاهده می‌شود. آنچه در ماه‌های اخیر بیش از گذشته جلب توجه می‌کند، افزایش شمار تشکل‌های نظامی مخالف گروه ط-البان، گسترش جغرافیای فعالیت آن‌ها و ورود چهره‌های تازه به میدان مخالفت مسلحانه است.
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که گروه ط-البان همچنان اداره ساختارهای اصلی قدرت و دستگاه امنیتی کشور را در اختیار دارند و مخالفان آن‌ها با محدودیت‌های جدی سازمانی، مالی و سیاسی روبه‌رو هستند. با این حال، افزایش تحرکات نظامی مخالفان را نمی‌توان صرفا مجموعه‌ای از درگیری‌های پراکنده و بی‌ارتباط با یکدیگر تلقی کرد؛ زیرا تداوم این فعالیت‌ها نشان می‌دهد که مسئله مقاومت مسلحانه در برابر گروه ط-البان، برخلاف تصور اولیه این گروه، هنوز از معادلات سیاسی و امنیتی خراسان‌افغانستان حذف نشدهاست.
گزارش ۱۱ آگست ۲۰۲۶ بی‌بی‌سی مانیتورینگ درباره گروه‌های مسلح مخالف گروه ط-البان، از افزایش شمار این تشکل‌ها و گسترش فعالیت‌های آن‌ها در مناطق مختلف خراسان‌افغانستان حکایت داشت. در این گزارش، جبهه مقاومت ملی خراسان‌افغانستان، جبهه آزادی خراسان‌افغانستان، جبهه سربازان میهن، جبهه متحد خراسان‌افغانستان، جنبش سبز خراسان‌افغانستان، جنبش آزادی و عدالت و جبهه جمهوری‌خواهان خراسان‌افغانستان به عنوان بخشی از جریان‌های اصلی مخالف مسلح گروه ط-البان معرفی شده‌اند. بر پایه آمار ارایه‌شده در همین گزارش، از اول می تا ۱۱ آگست، جبهه آزادی خراسان‌افغانستان مدعی انجام ۲۷ عملیات و جبهه مقاومت ملی مدعی انجام ۱۹ عملیات شده‌بودند.
این ارقام نشان می‌داد که فعالیت مخالفان گروه ط-البان در آن مقطع همچنان ادامه دارد، هرچند توان نظامی و میزان هماهنگی میان این گروه‌ها محدود ارزیابی می‌شد(بی‌بی‌سی مانیتورینگ، ۱۱ آگست ۲۰۲۶).
یکی از رویدادهایی که به تغییر فضای فعالیت مخالفان گروه ط-البان کمک کرد، عملیات جبهه سربازان میهن در ولسوالی یفتل پایین استان بدخشان بود. این جبهه در ۱۶ و ۱۷ جولای ۲۰۲۶ توانست برای مدتی مرکز ولسوالی را تصرف کند؛ رویدادی که از زمان بازگشت گروه ط-البان به قدرت، از نمونه‌های کم‌سابقه تلاش یک گروه مخالف برای تصرف یک مرکز اداری به شمار می‌رفت.
این گروه که گفته می‌شود به رهبری قیوم ملنگ، از فرماندهان پیشین نیروهای ویژه و جبهه مقاومت ملی، فعالیت می‌کند، پس از این عملیات توجه رسانه‌ها و سایر گروه‌های مخالف را به خود جلب کرد. اهمیت این رویداد صرفا در تصرف موقت یک مرکز ولسوالی نبود، بلکه از نظر نمادین این تصور را تقویت کرد که مخالفان گروه ط-البان ممکن است از حملات محدود و چریکی فراتر رفته و در برخی مناطق به دنبال تصرف مواضع و مراکز اداری باشند(بی‌بی‌سی مانیتورینگ، ۱۱ آگست ۲۰۲۶؛ افغانستان اینترنشنال، ۲۹ آگست ۲۰۲۶).
در ادامه همین تحولات، جبهه آزادی خراسان‌افغانستان در ۲۴ جولای ۲۰۲۶ اعلام کرد که درگیری‌های این جبهه با گروه ط-البان در ولسوالی زیباک بدخشان وارد مرحله تازه‌ای شده‌است. این اعلام پس از چند روز درگیری میان نیروهای گروه ط-البان و مخالفان مسلح در منطقه صورت گرفت. سپس در ۲۹ جولای، جبهه متحد خراسان‌افغانستان به رهبری جنرال سمیع سادات آغاز عملیات نظامی خود را اعلام کرد.
این تشکل که در اواخر سال ۲۰۲۳ در ایالات متحده تأسیس شده‌بود، تا آن زمان بیشتر به عنوان یک جریان سیاسی مخالف گروه ط-البان شناخته می‌شد، اما با اعلام آغاز عملیات مسلحانه، وارد مرحله تازه‌ای از فعالیت شد. سامی سادات، فرمانده پیشین قول اردوی ۲۱۵ میوند در هلمند، تلاش کرد فعالیت این جبهه را به‌ویژه در جنوب خراسان‌افغانستان متمرکز سازد؛ منطقه‌ای که از نظر تاریخی و سیاسی از پایگاه‌های مهم گروه ط-البان محسوب می‌شود. این تغییر از نظر ترکیب جغرافیایی مقاومت اهمیت دارد؛ زیرا نشان می‌دهد که فعالیت مخالفان دیگر صرفا به مناطق شمالی و شمال‌شرقی محدود نمانده‌است(بی‌بی‌سی مانیتورینگ، ۱۱ آگست ۲۰۲۶).
در ۹ آگست ۲۰۲۶، جبهه متحد خراسان‌افغانستان با انتشار گزارشی تصویری مدعی شد که ۱۳ عملیات در برابر مواضع و نیروهای گروه ط-البان انجام داده‌است. چند هفته بعد، در ۲۹ آگست، افغانستان اینترنشنال گزارش داد که سه جریان اصلی مخالف گروه ط-البان، شامل جبهه آزادی خراسان‌افغانستان، جبهه متحد خراسان‌افغانستان و جبهه مقاومت ملی، در جریان یک‌ماه دست‌کم ۵۰ حمله را به خود نسبت داده‌اند.
این گزارش همچنین از تغییر نسبی تاکتیک‌های نظامی مخالفان و حرکت از حملات پراکنده چریکی به سمت درگیری‌های مستقیم‌تر خبر می‌داد. هرچند این آمارها عمدتا بر پایه اطلاعات اعلام‌شده از سوی گروه‌های مخالف تنظیم شده بودند، اما از افزایش تحرکات تبلیغاتی و عملیاتی این جریان‌ها در آستانه پنجمین سالگرد سقوط جمهوری حکایت داشتند (افغانستان اینترنشنال، ۲۹ آگست ۲۰۲۶).
با ورود به ماه سپتامبر، روند فعالیت جبهات مخالف گروه ط-البان ادامه یافت. بر پایه گزارش ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ لانگ وار ژورنال، هشت گروه مخالف گروه ط-البان در این ماه ۳۷ عملیات را به خود نسبت داده‌بودند. این عملیات‌ها در استان‌های هلمند، قندهار، زابل، ننگرهار، غزنی، بغلان، بدخشان، سرپل، بادغیس، کابل، پنجشیر، کاپیسا و غور گزارش شده‌بود.
در همین گزارش آمده‌است که جبهه متحد خراسان‌افغانستان به رهبری سامی سادات مدعی انجام ۲۱ عملیات شده و جبهه آزادی خراسان‌افغانستان نیز از درگیری‌های پیوسته در ولسوالی کامدیش نورستان خبر داده‌است. جبهه آزادی خراسان‌افغانستان در ۲۶ سپتامبر ادعا کرد که حمله گروه ط-البان به مواضع این جبهه را در نورستان دفع کرده و یک روز بعد مدعی شد که شماری از روستاهای ولسوالی کامدیش و ولسوالی ناری کنر را از اداره گروه ط-البان خارج کرده‌است. این ادعاها از سوی منابع مستقل به‌طور کامل تایید نشده‌اند، اما نشان می‌دهند که گروه‌های مخالف تلاش دارند حضور خود را در مناطق مرزی و دوردست گسترش دهند(لانگ وار ژورنال، ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶).
در همین دوره، تحولات درون جبهات نیز قابل توجه بود. جبهه مقاومت ملی در ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ از تشکیل بریگادهای شهید مسعود خبر داد. این تشکل وابسته به جبهه مقاومت ملی، نخستین عملیات خود را در ۲۴ اکتبر در پنجشیر اعلام کرد و مدعی شد که یک موتر حامل نیروهای گروه ط-البان را هدف قرار داده‌است. این در حالی بود که جبهه مقاومت ملی در ۴ اکتبر نیز مسئولیت حمله‌ای را بر عهده گرفت که به گفته این جبهه، در آن صفی‌الله متوکل، معاون استخبارات گروه ط-البان در فیض‌آباد بدخشان، همراه با دو محافظش کشته شدند. در مقابل، گروه ط-البان در ۱۸ اکتبر از کشته‌شدن میرویس خان، یکی از فرماندهان جبهه مقاومت ملی، در ولسوالی پریان پنجشیر خبر دادند. این رویدادها نشان می‌دهد که در کنار افزایش تحرکات مخالفان، گروه ط-البان نیز همچنان توانایی واردکردن ضربات امنیتی به ساختارهای فرماندهی این گروه‌ها را دارند(لانگ وار ژورنال، ۲ نوامبر ۲۰۲۶).
در ماه اکتبر، جبهه آزادی خراسان‌افغانستان نیز از افزایش فعالیت‌های خود خبر داد. این جبهه در ۲۲ اکتبر مدعی شد که پایگاه هوایی بگرام را با آتش غیرمستقیم هدف قرار داده و در نتیجه آن بیش از ده‌تن از نیروهای گروه ط-البان کشته یا زخمی شده‌اند. این ادعا به‌صورت مستقل تایید نشدهاست.
با این حال، اهمیت آن در این است که مخالفان گروه ط-البان تلاش دارند دامنه عملیات خود را به تأسیسات نظامی مهم و نمادین نیز گسترش دهند. جبهه آزادی خراسان‌افغانستان همچنین در ماه سپتامبر از درگیری‌های پیوسته در کامدیش نورستان و ایجاد مواضع در مناطق نزدیک به مرز پاکستان خبر داده‌بود؛ مسئله‌ای که از تلاش این جبهه برای حفظ تحرک و دسترسی جغرافیایی در مناطق مرزی حکایت دارد (لانگ وار ژورنال، ۲ نوامبر ۲۰۲۶).
در کنار جبهه‌های شناخته‌شده، چند تشکل دیگر نیز در ماه اکتبر فعالیت‌های خود را اعلام کردند. جبهه جمهوری‌خواهان خراسان‌افغانستان به رهبری طاهر زهیر، والی پیشین بامیان، در ۱۱ اکتبر مسوولیت حمله‌ای را بر گشت گروه ط-البان در فیروزکوه، مرکز استان غور، بر عهده گرفت. جبهه بسیج ملی نیز در ۵ اکتبر مسوولیت کشتن یکی از مقام‌های ارشد زندان گروه ط-البان در جلال‌آباد را پذیرفت؛ گروه ط-البان کشته‌شدن این مقام را تایید کردند، هرچند جزئیات مسوولیت و چگونگی عملیات همچنان موضوع گزارش گروه مخالف بود. جبهه آزادی‌بخش خراسان‌افغانستان در ۱۷ اکتبر از کمین بر کاروان گروه ط-البان خبر داد و جبهه آزادی و عدالت به رهبری حامد سیفی نیز در ۲۲ اکتبر مدعی حمله به یک پاسگاه گروه ط-البان در پروان شد.
یکی از نشانه‌های مهم پراکندگی تشکیلاتی مخالفان، جدایی عبدالستار حسینی، نماینده پیشین مجلس از فراه، و شماری از اعضای جبهه آزادی خراسان‌افغانستان بود. رسانه‌های خراسان‌افغانستان در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ گزارش دادند که این افراد تشکل تازه‌ای با عنوان جبهه آزادی‌بخش ملی خراسان‌افغانستان ایجاد کرده‌اند. این جبهه در ۳۱ اکتبر نخستین حمله خود را علیه قول اردوی ۲۰۳ منصوری گروه ط-البان در گردیز استان پکتیا اعلام کرد.
در همان روز، تشکل تازه دیگری با نام جبهه ملی آرمان نیز مسوولیت سه حمله در استان‌های غزنی، بغلان و هلمند را پذیرفت. این موارد نشان می‌دهد که روند ایجاد تشکل‌های جدید همچنان ادامه دارد؛ اما در عین حال، جدایی اعضا و تشکیل گروه‌های مستقل از دل سازمان‌های پیشین، مسئله انسجام و هماهنگی مخالفان را به یکی از چالش‌های اساسی آن‌ها تبدیل کرده‌است(لانگ وار ژورنال، ۲ نوامبر ۲۰۲۶).
تصویری که از مجموع این تحولات به دست می‌آید، نشان‌دهنده تغییراتی در ترکیب و جغرافیای مخالفان مسلح گروه ط-البان است. در کنار جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی خراسان‌افغانستان، اکنون جبهه متحد خراسان‌افغانستان، جنبش سبز خراسان‌افغانستان، جبهه جمهوری‌خواهان، جبهه سربازان میهن، جبهه بسیج ملی، جنبش آزادی و عدالت، جبهه آزادی‌بخش ملی خراسان‌افغانستان و جبهه ملی آرمان نیز در گزارش‌های مربوط به فعالیت‌های ضد گروه ط-البان مطرح شده‌اند.
با این‌حال، باید توجه داشت که همه این تشکل‌ها از نظر سازمانی، توان نظامی، پایگاه اجتماعی و میزان فعالیت در یک سطح قرار ندارند. برخی از آن‌ها ساختارهای شناخته‌شده‌تری دارند و برخی دیگر هنوز اطلاعات روشنی درباره رهبری، تشکیلات و نیروی انسانی آن‌ها منتشر نشدهاست.
در همین زمینه، گزارش ۲ نوامبر ۲۰۲۶ لانگ وار ژورنال از افزایش بیش از دوبرابری عملیات ادعایی مخالفان گروه ط-البان در ماه اکتبر خبر داد. بر پایه این گزارش، گروه‌های مخالف در ماه اکتبر ۸۲ عملیات را به خود نسبت داده‌اند؛ در حالی که این رقم در سپتامبر ۳۷ مورد بود. جبهه متحد خراسان‌افغانستان با ادعای ۳۶ عملیات در صدر این آمار قرار داشت. جبهه مقاومت ملی ۱۱ عملیات، جبهه آزادی خراسان‌افغانستان ۱۰ عملیات، جنبش سبز خراسان‌افغانستان هشت عملیات و جبهه جمهوری‌خواهان خراسان‌افغانستان ۹ عملیات را به خود نسبت داده‌بودند.
همچنین گزارش شده بود که عملیات ادعایی مخالفان در ۲۱ استان خراسان‌افغانستان انجام شده‌است. این گروه‌ها مجموعا مدعی کشته‌شدن ۱۲۲ عضو گروه ط-البان و زخمی‌شدن ۶۸ تن دیگر شده بودند؛ آماری که تایید مستقل نشده و باید با احتیاط مورد استفاده قرار گیرد(لانگ وار ژورنال، ۲ نوامبر ۲۰۲۶؛ افغانستان اینترنشنال، ۳ نوامبر ۲۰۲۶).
افزایش این ارقام در نگاه نخست می‌تواند نشانه گسترش ظرفیت نظامی مخالفان باشد؛ اما مسئله مهم‌تر این است که آیا این افزایش به معنای شکل‌گیری یک ساختار منسجم مقاومت است یا صرفا حاصل افزایش شمار گروه‌هایی است که هرکدام به صورت مستقل فعالیت می‌کنند. بررسی ترکیب عملیات ماه اکتبر نشان می‌دهد که جبهه متحد خراسان‌افغانستان سهم قابل توجهی در افزایش آمار داشته‌است. بنابراین، نمی‌توان تمام افزایش عملیات را به رشد یکپارچه همه جبهات نسبت داد. افزون بر این، گزارش لانگ وار ژورنال از ظهور دو تشکل جدید در روزهای پایانی اکتبر و جدایی اعضای جبهه آزادی خراسان‌افغانستان حکایت دارد. این وضعیت نشان می‌دهد که هم‌زمان با افزایش فعالیت‌ها، روند پراکندگی تشکیلاتی نیز ادامه دارد.
