آرزو پرنیان
۲۲ سپتامبر، سالروز زادروز ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی، از بزرگترین چهرههای تاریخ شعر و ادب پارسی است؛ شاعری که حدود سال ۸۵۸ میلادی در روستای پنجرود، از ناحیه رودک در نزدیکی سمرقند، سرزمین امروزی اوزبیکستان، زاده شد و در سال ۹۴۱ میلادی در زادگاهش درگذشت.
رودکی در شمار برجستهترین شاعران دوره سامانی قرار داشت و از وی بهعنوان «پدر شعر پارسی و آدمالشعرا» یاد میشود.
رودکی در روزگار سامانیان زندگی میکرد؛ دورهای که بخارا یکی از مهمترین مراکز سیاسی و فرهنگی خراسان و فرارود بود و دربار سامانیان از شاعران و اهل دانش پشتیبانی میکرد. رودکی نیز بخش مهمی از زندگی خود را در دربار بخارا گذراند و به امیر نصر بن احمد سامانی نزدیک بود.
او در قالبهای گوناگون شعری، از قصیده و غزل تا مثنوی و رباعی، طبعآزمایی کرد و در شکلگیری و بالندگی شعر پارسی نقشی بنیادین یافت. رودکی در موسیقی نیز مهارت داشت و از چنگنوازان نامدار روزگار خود بهشمار میرفت. از شمار فراوان سرودههای او، تنها بخشی محدود به روزگار ما رسیدهاست.
پژوهشگران رودکی را از چهرههای مهم احیای زبان، هویت و فرهنگ پارسی پس از ورود و گسترش زبان عربی در این سرزمینها میدانند.
تاجیکستان در سال ۲۰۰۲ با تصویب قانونی، ۲۲ سپتامبر را بهعنوان «روز رودکی» در تقویم مناسبتهای رسمی خود ثبت کرد. این روز از آن زمان بهانهای برای برگزاری برنامههای ادبی، علمی و فرهنگی در بزرگداشت رودکی بودهاست.
در کنار آن، ۲۲ سپتامبر بهعنوان «روز جهانی تاجیکان» نیز گرامی داشته میشود؛ مناسبتی که به هویت، فرهنگ، زبان و میراث تاریخی تاجیکان پیوند خوردهاست.
رودکی در ایران نیز جایگاه ویژهای در فرهنگ و ادب پارسی دارد. چهارم جدی/دی در تقویم ایران بهعنوان «روز بزرگداشت رودکی» ثبت شده و هر سال برنامههایی برای پاسداشت این شاعر برگزار میشود؛ این تاریخ با ۲۵ دسامبر برابر است.
جایگاه رودکی فراتر از مرزهای امروز کشورهای پارسیزبان است. یونسکو در سال ۲۰۰۸، هزار و صد و پنجاهمین سالروز زادروز ابوعبدالله رودکی را در فهرست بزرگداشتهای خود قرار داد؛ این برنامه به پیشنهاد تاجیکستان و با پشتیبانی خراسانافغانستان، ایران و قزاقستان در برنامه بزرگداشتهای یونسکو قرار گرفت.
در همان سال، در کشورهای مختلف برنامههای علمی و فرهنگی برای معرفی زندگی و آثار رودکی برگزار شد.
رودکی امروز بخشی از میراث مشترک فرهنگی حوزه زبان پارسی بهشمار میرود؛ شاعری که نامش با آغاز دوره درخشان شعر پارسی در پیوند است و آثار باقیمانده از او همچنان در میان پارسیزبانان خوانده و بررسی میشود.
گرامیداشت سالروز او، افزون بر یادکرد یک شاعر بزرگ، فرصتی برای پاسداشت زبان، ادب و پیوندهای فرهنگی مردمانی است که قرنها با این میراث ادبی زندگی کردهاند.
