محمد خالد حاجیزاده
گروه ط-البان نام «درمانگاه جمهوریت» در کابل را بدون برگزاری مراسم یا انتشار اطلاعیهای رسمی به «درمانگاه الشفاء» تغییر داده است؛ تغییری که اسناد اداری این گروه نشان میدهد، از مدتی پیش در مکاتبات رسمی اعمال شده، اما جزییات آن تاکنون بهصورت عمومی اعلام نشده بود.
بررسی اسناد نشان میدهد روند تغییر نام این مرکز درمانی از سال ۱۴۰۲ آغاز شده است. در حالی که وزارت بهداشت گروه ط-البان تا ۱۴ تیر ۱۴۰۳ همچنان از عنوان «درمانگاه جمهوریت» استفاده میکرد، پس از آن نام «الشفاء» بهتدریج در مکاتبات و اسناد رسمی جایگزین نام پیشین شد.
نخستین نشانههای این تصمیم به مصوبهای از کابینه گروه ط-البان در آذر ۱۴۰۲ بازمیگردد. این مصوبه برای تایید به هبتالله آخندزاده، رهبر این گروه، فرستاده شده بود و در آن همچنان نام «درمانگاه جمهوریت» درج شده بود.
اما آخندزاده در پاسخ، با اشاره به ضرورت تغییر نام این مرکز، دستور داده بود نام «جمهوریت» از عنوان درمانگاه حذف شود و نام «درمانگاه امارت» یا نام مناسب دیگری برای آن انتخاب شود.
پس از آن، کابینه گروه ط-البان به وزارت صحت عامه دستور داد نام دیگری را برای این مرکز پیشنهاد کند. وزارت بهداشت نیز در مرداد ۱۴۰۳، عنوان «درمانگاه ملی کابل» را بهعنوان نام جایگزین پیشنهاد کرد.
هرچند این پیشنهاد مورد پذیرش رهبر گروه ط-البان قرار نگرفت. اسناد نشان میدهد آخندزاده در ۳۰ بهمن ۱۴۰۳ با صدور حکمی، نام «الشفاء» را برای این مرکز انتخاب کرد.
در متن حکم آمده است که درمانگاه مورد اشاره در مکاتبات، «درمانگاه الشفاء» نامگذاری شود.
پس از صدور این حکم، وزارت بهداشت گروه ط-البان نیز در مکاتبات رسمی خود اعلام کرده است که بر پایه دستور رهبر این گروه، نام «درمانگاه جمهوریت» به «درمانگاه الشفاء» تغییر یافته است.
میلیاردها روپیه برای بازسازی
گروه ط-البان در ۳۰ مهر ۱۴۰۲ اعلام کرده بود که بازسازی و تجهیز درمانگاه جمهوریت را با هزینهای حدود چهار میلیارد روپیه آغاز میکند.
قلندر عباد، سرپرست وقت وزارت بهداشت این گروه، در مراسم آغاز این طرح گفته بود که بخش عمده این بودجه برای خرید تجهیزات پزشکی و بازسازی ساختمانهای درمانگاه اختصاص خواهد یافت.
بر پایه برنامه اعلامشده، ظرفیت این مرکز قرار بود از ۳۰۰ تخت به ۴۰۰ تخت افزایش پیدا کند و بخشهای جراحی، داخلی، اطفال و بخش عاجل توسعه یابد.
با اینحال، اطلاعات وزارت صحت عامه و شرکت انکشاف ملی نشان میدهد بخشهایی از این مرکز در جریان بازسازی متوقف شده و تجهیزات پزشکی آن نیز به «درمانگاه محمدعلی جناح» در دشت برچی کابل منتقل شده است.
در طرح بازسازی، ساخت چند ساختمان جدید نیز پیشبینی شده است؛ از جمله یک ساختمان ششطبقه برای بخش شکستهبندی یا استخوانپزشکی و ساختمانی دوطبقه برای تامین تنفس مصنوعی.
نامی که بیش از پنج دهه در کابل شناخته میشد
درمانگاه جمهوریت در نزدیکی چهارراهی صدارت و در محدوده ناحیه دوم شهر کابل قرار دارد. این مرکز در سال ۱۳۵۴، در دوره ریاستجمهوری محمد داوود خان و نخستین نظام جمهوری خراسانافغانستان، ساخته شد و بیش از پنج دهه با نام «جمهوریت» شناخته میشد.
به همین دلیل، تغییر نام این مرکز واکنشهایی را در میان شماری از باشندگان کابل برانگیخته است. منتقدان میگویند، «جمهوریت» تنها نام یک ساختمان نبود، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و اجتماعی پایتخت شمرده میشد.
یک پزشک در کابل که نخواست نامش منتشر شود، گفت نام جمهوریت برای بسیاری از شهروندان با تاریخ معاصر و خاطرات شخصی آنان پیوند خورده است.
یک شهروند دیگر کابل نیز با اشاره به پیشینه این مرکز گفت که درمانگاه جمهوریت در دوره داوود خان ساخته شد و سالها با همین نام شناخته شده است؛ از این رو، تغییر نام آن را اقدامی در جهت حذف بخشی از تاریخ معاصر خراسانافغانستان میداند.
حذف تدریجی نشانههای جمهوری
برخی کارشناسان، تغییر نام درمانگاه جمهوریت را بخشی از روند گستردهتر حذف نمادهای نظام جمهوری از فضای عمومی خراسانافغانستان میدانند.
به باور این کارشناسان، گروه ط-البان که نظام سیاسی خود را «امارت اسلامی» مینامد، در سالهای گذشته تلاش کرده است نامها و نشانههایی را که با نظام جمهوری پیشین پیوند دارند از ادارات، اماکن عمومی و اسناد رسمی حذف کند.
تغییر نام درمانگاه جمهوریت در حالی انجام شده است که گروه ط-البان تاکنون توضیح رسمی و روشنی درباره دلیل انتخاب نام «الشفاء» ارایه نکرده است.
حلیم فدایی، والی پیشین نیز درباره این تغییر نام گفته است که انتخاب عنوان «الشفاء» ممکن است بیارتباط با وجود درمانگاهی با همین نام در اسلامآباد نباشد.
در نهایت، تغییر نام مرکزی که بیش از نیم قرن با عنوان «جمهوریت» در کابل شناخته میشد، بار دیگر بحث درباره نحوه برخورد گروه ط-البان با میراث تاریخی و نمادهای نظام سیاسی پیشین را در میان شهروندان و کارشناسان مطرح کرده است.
