✍️شبنم مهاجرزاد
چکیده
تبعیض جنسیتی یا جنسگرایی به معنای هرگونه پیشداوری، رفتار نابرابر یا محرومسازی افراد بر اساس جنسیت است. پیامد این امر، محدود شدن فرصتهای برابر و محرومیت انسانها از حقوق واقعیشان میباشد. این پدیده میتواند در قالب زنستیزی یا مردستیزی نیز بروز یابد. تبعیض جنسیتی سبب میشود نیمی از جامعه از حقوق و آزادیهای خود محروم گردد و همین امر مانع رشد و توسعه اجتماعی میشود. افزون بر این، تبعیض جنسیتی ارتباط مستقیمی با فقر، عقبماندگی و رکود توسعه دارد. در این نوشتار، به بررسی تبعیض جنسیتی علیه زنان در خراسانافغانستان پرداخته میشود تا نشان داده شود این تبعیض چگونه شکل میگیرد و چه پیامدهایی برای جامعه دارد.
کلیدواژهها: زنان، جامعه، تبعیض، جنسیت، نابرابری
مقدمه
خشونت علیه انسانها در طول تاریخ وجود داشته است؛ اما زنان و دختران همواره آسیبپذیرتر بودهاند. بدرفتاری با زنان در همه کشورها مسئلهای عمومی با پیامدهای وخیم است که سلامت روحی و جسمی آنان را تهدید کرده و حقوقشان را نقض میکند. در خراسانافغانستان، این بحران سالها ادامه داشته و پس از سلطه ط‑البان شدت بیشتری یافته است. افزایش خشونت و جرائم جنسیتی علیه زنان پس از حاکمیت ط‑البان، موجب احساس حقارت و حتی گرایش به خودکشی در میان بسیاری از زنان شده است. ساختارهای مردسالارانه، سنتهای تبعیضآمیز و قوانین ناعادلانه، زنان را از حقوق اساسی و آزادیهای فردی محروم ساختهاند.
علل تبعیض جنسیتی علیه زنان در خراسانافغانستان
۱. عوامل فرهنگی و سنتی
نظام خانواده در خراسانافغانستان بر پایه مردسالاری استوار است. سنتهای سختگیرانه، دختران را تحت کنترل شدید قرار میدهد و وظیفه اصلی آنان را خانهداری و اطاعت از مردان میداند. این نگرش، بحران هویت و شخصیت زنان را در خانواده و اجتماع ایجاد کرده و آنان را همواره تحت سلطه مردان قرار داده است.
۲. عوامل مذهبی و برداشتهای نادرست از دین
برداشتهای سختگیرانه و تحتاللفظی از دین، بهویژه توسط ط‑البان، برای محدود کردن زنان به کار گرفته شده است. اجرای احکام خشن مانند سنگسار در ملأعام نمونهای از این برداشتهاست. ضعف در آموزش دینی و فقهی، نبود دسترسی به آموزش عالی و غلبه عرفهای سنتی، باعث شده است که دین به ابزاری برای مشروعیتبخشی به اقتدار مردان تبدیل شود.
۳. عوامل سیاسی
نبود سیاستهای حمایتی مؤثر از زنان و محدود بودن مشارکت آنان در تصمیمگیریهای سیاسی، یکی دیگر از عوامل اساسی تبعیض جنسیتی است. ساختارهای سیاسی مردسالارانه، زنان را از حضور در عرصههای اجتماعی و سیاسی محروم کرده و فرصتهای شغلی آنان را محدود ساخته است. نگرشهای سنتی و قبیلهای، زنان را به مسئولیتهای خانوادگی تقلیل داده و مشارکت آنان در بازار کار را کاهش داده است.
نقش حکومت ط‑البان در تشدید تبعیض
با قدرتگیری ط‑البان در ۱۵ آگست ۲۰۲۱، زنان دوباره از حقوق و آزادیهای اساسی محروم شدند. آنان تصاویر زنان را از دیوارهای شهر پاک کردند، دختران را از آموزش منع نمودند و وزارت امور زنان را لغو کرده و به جای آن وزارت امر به معروف و نهی از منکر را ایجاد کردند. این اقدامات، دشمنی آشکار ط‑البان با زنان را نشان داد. در نتیجه، دستاوردهای بیست ساله زنان نابود شد، نظام آموزشی سقوط کرد، رکود اقتصادی شدت گرفت و آزادیهای فردی از میان رفت.
پیامدهای تبعیض جنسیتی
۱. محرومیت از آموزش: دختران از تحصیل بازماندهاند و فرصت مشارکت اجتماعی از آنان گرفته شده است.
۲. گسترش فقر: محدودیت در آموزش و اشتغال، وابستگی اقتصادی زنان را افزایش داده است.
۳. آسیبهای روانی: محرومیتها و فشارهای اجتماعی، مشکلات روانی و احساس ناامیدی را در میان زنان افزایش داده است.
۴. ازدواجهای اجباری: کاهش فرصتهای اجتماعی و اقتصادی، زمینه ازدواجهای زودهنگام و اجباری را فراهم کرده و پیامدهای روانی و اجتماعی سنگینی به دنبال داشته است.
نتیجهگیری
تبعیض جنسیتی در خراسانافغانستان ریشهای تاریخی دارد و تحت تأثیر سنتها، برداشتهای نادرست از دین و عوامل سیاسی تداوم یافته است. پس از سلطه ط‑البان، این تبعیض شدت بیشتری یافته و زنان از حقوق اساسی محروم شدهاند. پیامدهای آن نه تنها آزادیهای فردی زنان را محدود کرده، بلکه بر آموزش، اقتصاد، اجتماع و روان آنان نیز اثر گذاشته است. کاهش تبعیض جنسیتی نیازمند اصلاحات بنیادین، فراهمکردن زمینه آموزش، فرصتهای اقتصادی و مشارکت اجتماعی برای زنان است.
