✍️مانی فرهمند
مقدمه
پنجشیر در کنار سایر استانهای کهن خراسانی نامآوران، بزرگان و خردمندان بیشماری در تمام بخشها و حوزههای علمی و فرهنگی دارد، این سرزمین زادگاه و مهد پرورش بزرگمردان پر شماری است که سکانداران تمدن خراسانی بوده اند، اما سوگمندانه که اغلب اساتید، دانشگاهیان و اندیشمندان این سرزمین با برخوردهای سیاسی قتلها و حذف سیاسی دستگاههای مختلف نظام سیاسی، دشمنان فرهنگ و تمدن جانهایشان را از دست داده اند.
در این بخش یاد داشتی پیرامون زندگینامه مختصر علمی و فرهنگی شهید استاد عزیزاحمد پنجشیری را که با وجود اینهمه خدمات ارزنده علمی و فرهنگی که در حوزه دانش داشته اند با از میان برداشتن هدفمندانه از بین رده شدند توجه شده است.
استاد برجسته جغرافیا، پژوهشگر و نویسنده حوزه تاریخ و فرهنگ خراسانافغانستان
شهید استاد عزیز احمد پنجشیری، فرزند نیکمحمد، در سال ۱۳۲۹ هجری شمسی در شهرستان رخه استان پنجشیر دیده به جهان گشود. او از استادان برجسته و چهرههای علمی و فرهنگی خراسانافغانستان بود که بخش عمده زندگی خویش را در راه آموزش، پژوهش، فرهنگ و تربیت نسل جوان کشور سپری کرد و سرانجام در مسیر انجام وظایف فرهنگی، جان خود را از دست داد.
عزیز احمد پنجشیری آموزشهای ابتدایی خود را از سال ۱۳۳۳ هجری شمسی آغاز کرد و در سال ۱۳۳۹ هجری شمسی وارد لیسه تجارت کابل شد. وی در سال ۱۳۴۲ هجری شمسی از لیسه تجارت فارغالتحصیل گردید.
در سال ۱۳۴۷ هجری شمسی، وارد رشته تاریخ و جغرافیه دانشکده ادبیات و علوم بشری دانشگاه کابل شد و در سال ۱۳۵۰ هجری شمسی با دریافت مدرک لیسانس از این دانشکده فارغالتحصیل گردید.
استاد عزیز احمد پنجشیری در سال ۱۳۵۱ هجری شمسی بهعنوان نامزد استادیاری در دانشکده ادبیات و علوم بشری دانشگاه کابل تقرر حاصل کرد. او طی سالهای خدمت دانشگاهی، با تلاش، شایستگی و تعهد علمی، پلههای مختلف مراتب علمی را پیمود و سرانجام به رتبه علمی استاد نایل گردید.
او در طول سالهای تدریس و فعالیتهای علمی، بهعنوان یکی از استادان برجسته رشته جغرافیا شناخته شد و در آموزش و تربیت نسلهای مختلف دانشجویان دانشگاه کابل نقش مهمی ایفا کرد.
با آغاز و گسترش جنگهای داخلی، در سال ۱۳۷۵ هجری شمسی بهگونه موقت از بست دانشگاه کابل منفک شد و پس از آن در وزارت امور خارجه خراسانافغانستان به فعالیتهای دیپلوماتیک پرداخت. وی همچنین بهعنوان اتشه فرهنگی خراسانافغانستان در جمهوری اسلامی ایران ایفای وظیفه کرد.
در سال ۱۳۸۸ هجری شمسی، بار دیگر به محیط دانشگاهی بازگشت و در دیپارتمنت جغرافیه دانشکده زمینشناسی دانشگاه کابل به فعالیت علمی و آموزشی پرداخت. او تا تاریخ ۹ حوت ۱۳۹۴ هجری شمسی، یعنی زمان بازنشستگی رسمی، به وظیفه استادی و تربیت دانشجویان ادامه داد و در پرورش نسل جوان کشور سهم فعال گرفت.
فعالیتهای علمی، فرهنگی و اجتماعی
استاد عزیز احمد پنجشیری افزون بر تدریس و فعالیتهای دانشگاهی، در عرصه پژوهش و نویسندگی نیز فعال بود. از او بیش از ۳۰ اثر علمی و فرهنگی و دهها مقاله علمی و روزنامهای بر جای مانده است. موضوعات آثار او حوزههای گوناگونی از جمله جغرافیا، تاریخ، سیاست، محیط زیست، ژیوپلیتیک، فرهنگ و تمدن خراسانافغانستان را دربر میگیرد.
از جمله آثار و نوشتههای منسوب به او میتوان به این موارد اشاره کرد:
۱. سرحدات سیاسی خراسانافغانستان
۲. مجسمههای بودا در خراسانافغانستان
۳. شمهای از تاریخ و تمدن اسلام
۴. معبد ترون پازور
۵. مشی سیاسی و خارجی دولت اسلامی خراسانافغانستان
۶. اهمیت ژیوپلیتیکی خراسانافغانستان
۷. امتحانات و تقسیمات ملکی خراسانافغانستان
۸. خطالسیر هیوان ستانگ در خراسانافغانستان
۹. اهمیت اقتصادی و تاریخی دریای هلمند
۱۰. کرونولوژی رویدادهای تاریخی خراسانافغانستان
۱۱. خراسانافغانستان و استراتژی ابرقدرتها
۱۲. سیر تاریخی، سیاسی و مدنی خراسانافغانستان
۱۳. خراسانافغانستان؛ وضعیت فعلی و راهحلها
۱۴. خراسانافغانستان در مسیر راه ابریشم
۱۵. پیشینه تاریخی حفظ محیط زیست در خراسانافغانستان
۱۶. نجوم و نقش خراسانیان در انکشاف آن
بر پایه مطالب منتشرشده درباره آثار او، شماری از نوشتههایش در محیطهای دانشگاهی مورد استفاده قرار گرفته است.
استاد پنجشیری در طول سالهای خدمت علمی و فرهنگی خود، به پاس فعالیتها و خدماتش، تقدیرنامههای درجه اول و دوم نیز دریافت کرده بود. پس از بازنشستگی از دانشگاه پایان فعالیتهای علمی و فرهنگی استاد عزیز احمد پنجشیری نبود. او پس از پایان دوره رسمی خدمت دانشگاهی نیز در عرصههای مختلف دولتی و فرهنگی به فعالیت ادامه داد.
وی در شهرداری کابل، وزارت اطلاعات و فرهنگ و نیز در شماری از موقف های اشتغالی ملی ایفای وظیفه کرد و همچنان به فعالیتهای علمی، فرهنگی و پژوهشی خود ادامه داد.
میراث علمی و فرهنگی
استاد عزیز احمد پنجشیری را میتوان از نسلی از استادان دانشگاه کابل دانست که در دورههای دشوار سیاسی و اجتماعی خراسانافغانستان، پیوند میان آموزش دانشگاهی، پژوهش علمی و فعالیت فرهنگی را حفظ کردند. گستره موضوعات آثار او از جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک خراسانافغانستان تا تاریخ، تمدن، محیط زیست و فرهنگ، نشاندهنده علایق متنوع علمی و فکری او است.
میراث او تنها در آثار مکتوبش خلاصه نمیشود؛ سالها تدریس در دانشگاه کابل و تربیت دانشجویان و پژوهشگران، بخش مهمی از کارنامه علمی او را تشکیل میدهد. از این منظر، یاد و نام او برای خانواده تحصیلات عالی و جامعه علمی خراسانافغانستان اهمیت ویژهای دارد.
شهادت
استاد عزیز احمد پنجشیری در تاریخ ۱۴ عقرب ۱۳۹۸ هجری شمسی، هنگامی که در ارتباط با انجام وظایف فرهنگی در مسیر استان کندز قرار داشت، در مربوطات استان بغلان هدف حمله افراد مسلح قرار گرفت و به شهادت رسید.
بر پایه گزارش منتشرشده از سوی «سلاموطندار» در ۶ نوامبر ۲۰۱۹، احمدجاوید بشارت، سخنگوی پولیس بغلان، اعلام کرده بود که عزیزاحمد پنجشیری، استاد دانشگاه کابل، در شهرستان بغلان مرکزی از سوی گروه ط-البان تیرباران شده است. به گفته این مقام، این رویداد در ساحه همتخیل، هنگامی رخ داده بود که او به سمت استان کندز در حرکت بود و جسدش پس از رویداد به شفاخانه شهرستان بغلان مرکزی منتقل شد.
شهادت او برای جامعه علمی و فرهنگی خراسانافغانستان ضایعهای سنگین بود؛ زیرا یکی از استادان باسابقه دانشگاه کابل و پژوهشگران حوزه جغرافیا، تاریخ و فرهنگ کشور در شرایطی جان باخت که همچنان به فعالیتهای علمی و فرهنگی خود ادامه میداد.
استاد پروفیسور عزیز احمد پنجشیری با سالها تدریس، پژوهش، نویسندگی و فعالیت فرهنگی، بخشی از میراث علمی معاصر خراسانافغانستان را شکل داده است. یاد و آثار او، بهویژه برای دانشجویان و پژوهشگرانی که در حوزه جغرافیا، تاریخ، ژئوپولیتیک و فرهنگ خراسانافغانستان فعالیت میکنند، میتواند همچنان ارزشمند باشد.
یاد داشت اخیر
ازین که زمینه و عوامل اصلی کشتهشدن استاد تا هنوز روشن نشده است، گروه تحلیل و ارزیابی خراسان تایمز برای روشن ساختن چنین قتلهای زنجیرهای و توضیح دقیق از آن نیاز به همکاری عزیزانی دارد که هر گونه اطلاعات موثق را که در پیوند به این رویداد و سایر رویدادهای مشابه دیگر که اتفاق افتاده را از طرق ممکن: (پیامرسانی پنهانی، گذاشتن نظر موثق برای پیگیری آن یا هر شیوهای ممکن) را در اختیار ما قرار دهند تا تحلیلی کامل از آن صورت گیرد.
