✍️محمد ادریس احسان
بخش نخست
چکیده
امنیت یکی از مفاهیم محوری در مباحث حاکمیت در اسلام میباشد که مطابق آیات و روایات تاکید زیادی بر آن شده است. در یک جامعه، یکی از مهمترین کارکردهای نهاد حاکمیت تامین امنیت در همهی ابعاد و حوزههاست. هدف اصلی این تحقیق بررسی نقش حکومت در تامین و حفظ امنیت است. تحقیق حاضر از نوع تحقیقات کیفی بوده و با روش توصیفی–تحلیلی انجام شده است. برای جمعآوری اطلاعات نیز از روش کتابخانهای و اینترنتی استفاده شده است. بر مبنای نتایج تحقیق، حکومت اسلامی مکلف است با قرائتی مبتنی بر قرآن و سنت و همچنین با توجه به تحولات جامعه، راهکارهایی متناسب با فرهنگ اسلامی به کار ببندد تا جامعه در بستر امنیت حرکت متعالی خود را ادامه دهد.
مقدمه
اسلام تامین امنیت را نه صرفا با توجه به قدرت سیاسی، بلکه بر پایهی ارزشهای سیاسی–اخلاقی دوگانهی متعالی و دنیوی، همچون کمال اخلاقی، کرامت و سعادت انسانی و همچنین همزیستی یا توسعهی مدنی در مقابل زندگی ابتدایی، عدالت اجتماعی و دیگر مصالح عمومی–دنیوی امت اسلامی مورد داوری قرار میدهد.
امنیت از مهمترین و برترین نیازهای بشر در زندگی است؛ زیرا سعادت و خوشبختی در گرو تامین آرامش و آسایش میباشد. از اینرو انسان همواره برای به دست آوردن آن تلاش میکند و آرزو دارد به گونهای این دو را به دست آورد که از پایداری و ماندگاری برخوردار باشند و هرگز آرامش و آسایش از زندگی شخصی و اجتماعی رخت بر نبندد. البته تامین آنها در زندگی دنیوی که همیشه در حال تغییر و دگرگونی است، دشوار و امید به بقای آنها اندک است؛ اما انسان تمام تلاش خود را میکند تا در حد توان و ظرفیت زندگی دنیوی آنها را تامین کند و در همین راستا به همکاریهای اجتماعی در قالب اجتماعات کوچک چون خانواده یا بزرگ چون اجتماع قومی یا فکری در قالب دولت ملی یا دولت امتی رو میآورد.
اهمیت مسئله تحقیق از این جهت است که بالندگی و اعتلای مادی و معنوی در جوامع بدون وجود امنیت امری تقریبا محال میباشد و دولتها و حاکمان موظفاند در راستای وظایف سپردهشده امنیت را برای جوامع به ارمغان بیاورند. در قرآن کریم و روایات، آیات بسیاری به اهمیت امنیت و جایگاه رفیع آن در زندگی فردی، اجتماعی و اقتصادی انسان اختصاص داده شده است؛ لذا با توجه به این موارد، بررسی نقش حاکمیت در بسترسازی امنیت از هر حیث اهمیت دارد. بنابراین این پژوهش قصد دارد به نقش نهاد حکومتی در تامین و حفظ امنیت در سه حوزهی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بپردازد.
مفهوم امنیت
امنیت عبارت است از مصونیت از تعرض و تصرف اجباری و بدون رضایت. دربارهی افراد، امنیت به معنای آن است که در مورد حقوق و آزادیهای مشروع خود بیم و هراسی نداشته باشند و هیچ عاملی حقوق مشروع آنان را تهدید نکند.
امنیت در قرآن و احادیث اسلامی
باید توجه داشت نگاه قرآن به مفهوم سیاسی–اجتماعی امنیت، بر پایهی رویکرد هدایتی قرآن و در پیوند با بخشی از مفاهیم اسلامی است؛ زیرا قرآن امنیت را نعمتی از سوی خدا و فرجامی حتمی برای مؤمنان صالح میداند:
> «وَعَدَ اللّهُ الَّذينَ آمَنوا مِنكُم و عَمِلوا الصّالِحاتِ… لَيُبَدِّلَنَّهُم مِن بَعدِ خَوفِهِم أَمْنًا» (نور، ۵۵)
در آیات و روایات، عواملی که موجب ناامنی میشوند نیز بیان شده است. برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
– تفرقه: مهمترین خطری که امنیت فراگیر و جامع را در هر جامعهای تهدید میکند، تفرقه است؛ زیرا امنیت در سایه وحدت ایجاد میشود و جایگزینی تفرقه به ناامنی میانجامد. امام علی(ع) در خطبهی ۱۹۲ مردم را از تفرقه برحذر میدارد.
– ظلم و ستم: ستمگری از دیگر عوامل ناامنی است. خداوند میفرماید: «آنان که ایمان آوردند و ایمانشان را به ستم نیالودند، ایشان راست امنیت» (انعام، ۸۲).
– ناسپاسی: کفران نعمت نیز امنیت را از جامعه میزداید. قرآن نمونهی شهری را ذکر میکند که در امنیت و رفاه بود، اما به سبب ناسپاسی، گرفتار گرسنگی و ترس شد (نحل، ۱۱۱).
—
نشانههای ایجاد امنیت توسط حکومت اسلامی
امنیت امری باطنی و روانی است، اما نشانههای آن در رفتار و نمودهای بیرونی آشکار میشود. قرآن کریم آثار و نشانههایی برای امنیت بیان کرده است که از طریق آنها میتوان میزان امنیت در جامعه را سنجید. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
۱. بستر عبادت و بندگی خدا: امکان عبادت آزادانه بدون تهدید.
۲. امکان تحقیق علمی: پژوهش و کسب حقیقت بدون خوف و مانع.
۳. آزادی گردشگری و سیاحت: سفر آزادانه در شب و روز.
۴. آسایش و رفاه: امنیت زمینهساز رفاه و فراوانی نعمت است.
۵. سلامت و آرامش خانوادگی: آرامش روحی افراد و سلامت خانوادهها.
۶. رشد علمی و آزادیهای گوناگون: پیشرفت علمی در گرو آزادی اندیشه و بیان.
