✍️محمد خالد حاجی‌زاده
عایشه نوری، نقاش و مدافع حقوق زنان و کودکان، در سال‌های گذشته تلاش کرده است بخشی از واقعیت‌های زندگی زنان و کودکان خراسان‌افغانستان را از طریق هنر نقاشی بازتاب دهد؛ آثاری که در آن‌ها مفاهیمی چون آزادی، آموزش، هویت فرهنگی، محدودیت‌های اجتماعی و وضعیت زنان به تصویر کشیده شده است.
نوری پس از سقوط خراسان‌افغانستان در پانزدهم آگست ۲۰۲۱ نیز نقاشی را به عنوان ابزاری برای بیان اعتراض و نگرانی‌های خود درباره وضعیت زنان و کودکان انتخاب کرده است. آثار او، به جای استفاده مستقیم از شعارهای سیاسی، از چهره‌ها، رنگ‌ها و نمادهای فرهنگی برای انتقال پیام استفاده می‌کنند.
یکی از آثار این هنرمند، زنی را در لباس سنتی نشان می‌دهد که کتابی در دست دارد و در بالای سرش کبوتری سفید در حال پرواز است. در این اثر، کتاب در دستان زن می‌تواند نمادی از آموزش و آگاهی و کبوتر سفید نمادی از صلح و آزادی باشد؛ دو مفهومی که در سال‌های اخیر به بخش مهمی از مطالبات زنان خراسان‌افغانستان تبدیل شده‌اند.
نوری در بخش دیگری از آثارش، زنان را در پوشش‌های سنتی و محلی به تصویر کشیده است. در یکی از این نقاشی‌ها، زنی با لباس رنگارنگ در فضایی باز دیده می‌شود و در اثر دیگری، چهره زنی که بخشی از صورت خود را با پارچه پوشانده، تنها با چشم‌هایش با مخاطب ارتباط برقرار می‌کند.
این چشم‌ها در سکوت تصویر، حامل پیامی متفاوت‌اند؛ تصویری از زنی که دیده می‌شود، اما صدایش کمتر شنیده می‌شود.
یکی دیگر از نقاشی‌های نوری، گروهی از زنان در پوشش برقع را نشان می‌دهد که در میان آنان زنی با گیتار قرار گرفته است. حضور ساز موسیقی در کنار زنانی که چهره‌های‌شان پوشیده است، تضادی میان هنر، آزادی و محدودیت ایجاد می‌کند. در کنار این زنان نیز کودکی با لباس سنتی دیده می‌شود؛ کودکی که می‌تواند نمادی از نسلی باشد که آینده‌اش زیر تاثیر شرایط اجتماعی و سیاسی امروز شکل می‌گیرد.
آثار عایشه نوری بیش از آن‌که صرفا بازنمایی چهره زنان باشند، تلاش می‌کنند بخشی از تجربه اجتماعی آنان را روایت کنند. زن در نقاشی‌های او گاهی کتاب در دست دارد، گاهی در حال اجرای حرکت هنری است، گاهی ساز می‌نوازد و گاهی تنها با نگاه خود با مخاطب سخن می‌گوید.
این هنرمند با استفاده از لباس‌های سنتی، رنگ‌های زنده و نمادهای فرهنگی، تلاش کرده است میان هنر معاصر و هویت فرهنگی جامعه پیوند ایجاد کند. در آثار او، زن هم‌زمان می‌تواند نماد فرهنگ، مقاومت، آموزش و آزادی باشد.
نقاشی به جای فریاد
برای عایشه نوری، نقاشی تنها یک فعالیت هنری نیست؛ بلکه راهی برای بیان دیدگاه و اعتراض است. در شرایطی که بسیاری از زنان و دختران خراسان‌افغانستان با محدودیت‌های گسترده در زمینه آموزش، کار و حضور اجتماعی روبه‌رو هستند، هنر می‌تواند یکی از راه‌های بازتاب این وضعیت باشد.
نوری توسط بوم و رنگ، موضوعاتی را به تصویر می‌کشد که برای بسیاری از زنان به تجربه روزمره تبدیل شده است؛ از محرومیت از آموزش و محدودیت در حضور اجتماعی گرفته تا نگرانی درباره آینده کودکان.
در این میان، کودکان نیز جایگاه ویژه‌ای در آثار او دارند. حضور کودک در کنار زنان و استفاده از پوشش‌های سنتی، نشان می‌دهد که نگاه این هنرمند تنها به وضعیت امروز محدود نیست، بلکه آینده نسلی را نیز مورد توجه قرار می‌دهد که در فضای سیاسی و اجتماعی پس از پانزدهم آگست رشد می‌کند.
روایت یک نسل با رنگ‌ها
پانزدهم آگست ۲۰۲۱ برای بسیاری از شهروندان خراسان‌افغانستان نقطه عطفی در زندگی آنان بود. بازگشت ط-البان به قدرت، به‌ویژه برای زنان و دختران، تغییرات گسترده‌ای در زندگی اجتماعی ایجاد کرد و موضوع حقوق زنان بار دیگر به یکی از مهم‌ترین بحث‌های مربوط به این کشور تبدیل شد.
عایشه نوری تلاش کرده است بخشی از واکنش خود به این تحولات را نه در قالب بیانیه و شعار، بلکه در قالب تصویر بیان کند.
در آثار او، رنگ‌ها و نمادها جای کلمات را گرفته‌اند. کبوتر سفید به جای واژه «آزادی» پرواز می‌کند؛ کتاب به جای شعار «حق آموزش» در دست زن قرار می‌گیرد و ساز موسیقی در میان زنان محجبه، پرسشی درباره جایگاه هنر و آزادی در جامعه مطرح می‌کند.
همین ویژگی باعث می‌شود نقاشی‌های او را بتوان نوعی روایت تصویری از وضعیت زنان و کودکان خراسان‌افغانستان دانست.
نوری سال‌ها در حوزه دفاع از حقوق زنان و کودکان فعالیت داشته و اکنون هنر خود را نیز در همین مسیر به کار گرفته است. او با نقاشی تلاش می‌کند صدای زنانی را بازتاب دهد که ممکن است امکان بیان مستقیم خواسته‌های‌شان را نداشته باشند.
هنر به‌عنوان سند اجتماعی
نقاشی‌های عایشه نوری را می‌توان فراتر از آثار هنری و در چارچوب روایت اجتماعی نیز مورد توجه قرار داد. هنر در بسیاری از دوره‌های تاریخی، بازتاب‌دهنده شرایط زندگی مردم بوده است و آثار هنرمندان می‌توانند بخشی از فضای اجتماعی یک دوره را برای نسل‌های بعد حفظ کنند.
در این آثار نیز تصویری از زنان، کودکان، فرهنگ و محدودیت‌های اجتماعی دیده می‌شود؛ تصویری که از نگاه یک زن هنرمند روایت شده است.
عایشه نوری با انتخاب نقاشی به عنوان ابزار بیان، تلاش کرده است نشان دهد که اعتراض همیشه با فریاد و شعار بیان نمی‌شود. گاهی یک تصویر می‌تواند پرسشی ایجاد کند که مخاطب برای یافتن پاسخ آن، ناگزیر به اندیشیدن شود.
در نقاشی‌های او، این پرسش‌ها درباره آینده زنان و کودکان، حق آموزش، آزادی، هویت فرهنگی و جایگاه هنر در جامعه مطرح می‌شوند.
در نهایت، آثار عایشه نوری روایتی تصویری از زنانی است که میان سنت و تغییر، محدودیت و آزادی، سکوت و اعتراض قرار گرفته‌اند؛ زنانی که در عین دشواری‌های موجود، همچنان در جست‌وجوی آموزش، هنر و آینده‌ای متفاوت‌اند.
او با قلم‌مو و رنگ تلاش کرده است بخشی از این روایت را ثبت کند؛ روایتی که از یک سو بازتاب‌دهنده درد و نگرانی‌های پس از سقوط خراسان‌افغانستان است و از سوی دیگر، بر امید به بازگشت آزادی، آموزش و حضور دوباره زنان و کودکان در جامعه تاکید دارد.
برای عایشه نوری، بوم نقاشی تنها یک صفحه سفید نیست؛ صفحه‌ای است برای ثبت صدای زنانی که شاید در فضای عمومی فرصت سخن گفتن ندارند.
