✍️گزارش: آرزو پرنیان
استان هرات در روزهای اخیر شاهد موج تازهای از محدودیتها در برابر زنان بوده که تنها در یک روز، از هشدار دادن شروع شد و به بازداشت و زندانی شدن شهروندان، بهویژه زنان، تبدیل شد.
گروه ط-البان روز شنبه، ۱۶ جوزا، با صدور ابلاغیهای اعلام کرد زنانی که حجاب مورد نظر این گروه، از جمله چادری یا برقع، را رعایت نکنند، بازداشت خواهند شد.
این دستور از طریق امامان مساجد و مسوولان محلی به مردم ابلاغ شد و خانوادهها مسوولیت یافتند تا از خروج زنان بدون پوشش مورد تایید ط-البان جلوگیری کنند.
طبق گزارشها، گروه ط-البان پیشتر نیز تاکید کرده بودند که افزون بر پوشیدن چادری/برقع، استفاده از عطر برای زنان نیز مجاز نیست و زنی که خوشبویی استفاده کند و از کنار مردان عبور نماید، «زناکار» محسوب میشود.
همچنین گفته شده بود اگر همسر یک امام مسجد حجاب مورد نظر این گروه را رعایت نکند، نماز خواندن پشت سر او «مکروه» پنداشته میشود.
همزمان، صدای منتسب به یکی از کارمندان دفتر استاندار گروه ط-البان در هرات در شبکههای اجتماعی منتشر شد که در آن از برگزاری جلسهای با حضور استاندار اسلامجار و مسوولان امر به معروف و نهی از منکر خبر داده میشد؛ جلسهای که در آن دستور اجرای رسمی این محدودیتها صادر شده بود.
به دنبال این هشدار، تنها یک روز پس از انتشار ابلاغیه، نیروهای امر به معروف و نهی از منکر گروه ط_البان در بازارها و جادههای پرتردد هرات مستقر شدند و زنان و دختران را به اتهام رعایت نکردن حجاب بازداشت کردند.
روز یکشنبه، ۱۷ جوزا، منابع محلی از بازداشت دستکم ۲۱ زن و دختر، از جمله یک پرستار بیمارستان حوزوی هرات، خبر دادند.
بازداشتها در نقاط مختلف شهر، از جمله جاده جنوبی، مارکیت الماس و منطقه قصر انجام شد.
زنانی که با صورت آشکار یا آرایش در اماکن عمومی دیده شدند، توسط ماموران بازداشت و به مراکز نگهداری منتقل شدند. به آنان هشدار داده شد که در صورت نخستین تخلف ممکن است تا یک هفته در بازداشت بمانند.
این رویداد نگرانیهای گستردهای را در میان زنان و خانوادهها ایجاد کرد و نهادهای حقوق بشری و سازمانهای بینالمللی نیز خواستار توقف بازداشت زنان و آزادی فوری بازداشتشدگان شدند.
سازمان ملل اعلام کرد حدود ۳۰ زن در هرات بازداشت شدهاند و ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر خراسانافغانستان، این بازداشتها را «غیرقانونی و غیرقابل قبول» خواند.
او همچنین هشدار داد که روند بازداشت زنان برای چندین روز متوالی ادامه داشته و نگرانیهای جدی حقوق بشری را در پی داشته است.
همزمان، سازمان عفو بینالملل و شماری دیگر از نهادهای بینالمللی حقوق بشری این اقدامات را محکوم کرده و خواهان توقف فوری بازداشت زنان شدند.
در مقابل، گروه ط-البان گزارشهای مربوط به بازداشت زنان را رد کردند، اما تاکید داشتند که اجرای مقررات مربوط به پوشش زنان همچنان ادامه خواهد یافت.
این موضعگیری در حالی مطرح شد که منابع محلی از حاکم شدن فضای ترس و محدودیت شدید در سطح شهر هرات خبر میدادند و بسیاری از زنان از حضور در اماکن عمومی خودداری میکردند.
در ادامه این رویدادها، روز دوشنبه و سهشنبه، ۱۸-۱۹ جوزا/خرداد، منطقه جبرییل هرات شاهد شکلگیری اعتراضات مردمی در واکنش به بازداشت زنان بود.
شماری از باشندگان این منطقه در اعتراض به بازداشت زنان به اتهام نپوشیدن چادری دست به تظاهرات مسالمتآمیز زدند و با شعار «تحصیل، کار، آزادی» در خیابانها راهپیمایی کردند.
اما این تجمع تنها دقایقی پس از آغاز با واکنش شدید نیروهای گروه ط-البان روبهرو شد و به گفته منابع محلی، برای متفرق ساختن معترضان از شلیک مستقیم گلوله و لتوکوب استفاده شد.
در پی این درگیریها، فضای منطقه به شدت امنیتی شد و نیروهای گروه ط-البان با ایجاد ایستهای بازرسی و بررسی تلفنهای همراه شهروندان، کنترل گستردهای را بر منطقه اعمال کردند.
همچنین بخشی از بازار منطقه بسته شد و رفتوآمد مردم با محدودیتهای شدید مواجه گردید.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، در نتیجه این سرکوب دستکم یک کودک کشته و حدود ۲۰ تا ۳۰ نفر زخمی شدند، هرچند برخی روایتها شمار قربانیان را بیشتر گزارش کردهاند.
گفته میشود تعدادی از زخمیان به دلیل ترس از بازداشت به مراکز درمانی منتقل نشده و در منازل یا مکانهای نامعلوم تحت مراقبت قرار گرفتهاند.
گزارشها همچنین نشان میدهد که نیروهای گروه ط-البان در بیمارستانها حضور یافته و در جستوجوی زخمیان اعتراضات بودهاند.
پس از پایان اعتراضات نیز وضعیت امنیتی در جبرییل همچنان متشنج باقی ماند و نیروهای گروه ط-البان با گشتزنی در کوچهها و محلههای مختلف به تعقیب معترضان ادامه دادند.
منابع محلی همچنین از بررسی تصاویر و ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی و بازداشت برخی افرادی که اقدام به تصویربرداری کرده بودند، خبر دادند.
این رویداد در میان مردم خراسانافغانستان نهاد های حقوق بشری و سازمانهای بینالمللی با واکنش گستردهای روبرو شد.
ریچارد بنت با نشر پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، بازداشت زنان به دلیل نقض دستور پوشش را «غیرقانونی و غیرقابل قبول» خواند و خواستار آزادی فوری تمامی زنان بازداشتشده شد.
او همچنین هشدار داد که گزارشها نشان میدهد روند بازداشت زنان متوالی ادامه داشته و نگرانیهای جدی حقوق بشری را در پی دارد.
همزمان، سازمان عفو بینالملل و شماری دیگر از نهادهای بینالمللی حقوق بشری این اقدامات را محکوم کرده و خواهان توقف فوری بازداشت زنان شدند.
در واکنش به این رویدادها، شماری از چهرههای سیاسی، هنرمندان و فعالان حقوق بشر خراسانافغانستان بار دیگر استفاده از خشونت علیه معترضان و بازداشت زنان را محکوم کرده و خواهان آزادی بازداشتشدگان شدند.
در مقابل، سخنگویان گروه ط-البان این گزارشها را رد کرده و مدعی شدند که اقدامات آنان در چارچوب تامین امنیت و اجرای مقررات مربوط به حجاب صورت گرفتهاست.
در ادامه این واکنشها، روز چهارشنبه، ۲۰جوزا/خرداد، گروهی از مهاجران خراسانافغانستان در تهران در برابر سفارت خراسانافغانستان تجمع اعتراضی برگزار کردند.
معترضان با سر دادن شعار «کار، تحصیل، آزادی» حمایت خود را از زنان و معترضان هرات اعلام کردند.
همزمان، شماری از فعالان اجتماعی و کاربران ایرانی با انتشار پیامها و بیانیههایی در شبکههای اجتماعی، همبستگی خود را با زنان خراسانافغانستان ابراز داشتند.
در کنار این تحولات، گزارشهای تازهای منتشر شد که نشان میداد گروه ط-البان در هرات دستورهای سختگیرانهتری درباره حجاب صادر کردهاند و از موضع خود در قبال محدودیتهای اعمالشده بر زنان عقبنشینی نکردهاند.
