نثار محمد یوسفزی، یکی از پایهگذاران جمهوری تاجیکستان
نثار محمد یوسفزی، یکی از پایهگذاران جمهوری تاجیکستان
سیحون کوهسار
در دهههای ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی، همزمان با فروپاشی نظم کهن و شکلگیری ساختارهای نو در آسیای میانه، سه تن پایههای جمهوری تاجیکستان را بنا نهادند.
آنها از گوشههای گوناگون منطقه برخاسته بودند: یکی از روستاهای «قراتگین» بخارا، دیگری از کوههای شغنان در پامیر و سومی از درههای صوابی، در مرز پاکستان و خراسانافغانستان کنونی.
این سه نفر، نصرتالله مخصوم، شیرینشاه شاهتیمور و نثار محمد یوسفزی، بنیانگذاران تاجیکستان نوین به شمار میروند. کشوری که نخست در سال ۱۹۲۴ به صورت جمهوری خودمختار و سپس در ۱۹۲۹ در قالب جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان موجودیت یافت و سنگبنای تاجیکستان امروز را شکل داد.
در میان این سه، نثار محمد یوسفزی تباری پشتون داشت. او در سال ۱۸۹۷ در روستای «زیده»، از توابع ناحیه صوابی در خیبرپختونخوای پاکستان امروزی، زاده شد و به قبیله یوسفزی تعلق داشت.
نامش با مبارزه در برابر استعمار بریتانیا، فعالیتهای انقلابی، و تلاش برای گسترش آموزش در آسیای میانه، بهویژه در تاجیکستان، پیوند خورده است. یوسفزی در جنگ سوم خراسانافغانستان و انگلیس در سال ۱۹۱۹ در صفوف ارتش خراسانافغانستان جنگید و نشان شجاعت گرفت.
او از نزدیکان امانالله خان، شاه پیشین خراسانافغانستان، دانسته میشد. پس از آنکه به دلیل فعالیت در برابر نیروهای بریتانیایی در مناطق مرزی زیر تعقیب قرار گرفت، به کابل و سپس به تاشکند پناه برد.
یوسفزی در تاشکند با نام مستعار در فعالیتهای انقلابی شرکت کرد و به یکی از مدافعان حقوق و هویت تاجیکها تبدیل شد. او باورمندی راسخی به اندیشههای کمونیستی داشت، نویسنده نخستین کتابهای درسی به زبان تاجیکی بود و نقشی کلیدی در تاسیس مکتبها، کتابخانهها و نهادهای آموزشی در شهرهای گوناگون از جمله تاشکند، سمرقند، خجند و دوشنبه ایفا کرد.
یوسفزی دو دوره وزیر آموزش و پرورش تاجیکستان بود و در سال ۱۹۳۲ به تدریس زبانهای اردو و پشتو در مسکو پرداخت. او شعر نیز میسرود، اشعار پارسی را گردآوری میکرد و در نشریات محلی مقاله مینوشت.
هر سه بنیانگذار تاجیکستان، در جریان «پاکسازی بزرگ» دوران استالین، قربانی اتهامهای ساختگی شدند و اعدام شدند.
یوسفزی در اکتبر ۱۹۳۷ بازداشت و سپس تیرباران شد. در دهه ۱۹۵۰ میلادی، دادگاههای شوروی هر سه را تبرئه و احکام قبلی را فاقد اعتبار حقوقی اعلام کرد.
بازماندگان یوسفزی هنوز در روسیه زندگی میکنند. تاجیکستان نیز برای پاسداشت خدمات او، خیابانی را که وزارت معارف در آن واقع است، در شهر دوشنبه به نام «محمد نثار» نامگذاری کردهاست.
روز سهشنبه، ۲۹ ثور/اردیبهشت، دولت تاجیکستان در مراسمی رسمی با حضور امامعلی رحمان، رئیسجمهور و دیگر مقامهای ارشد، کپسولهای حاوی خاک مزار این سه تن را بهگونهای نمادین از مسکو به تاجیکستان منتقل کرد. این سه، لقب قهرمانان ملی تاجیکستان را دارند.
سیحون کوهسار
در دهههای ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی، همزمان با فروپاشی نظم کهن و شکلگیری ساختارهای نو در آسیای میانه، سه تن پایههای جمهوری تاجیکستان را بنا نهادند.
آنها از گوشههای گوناگون منطقه برخاسته بودند: یکی از روستاهای «قراتگین» بخارا، دیگری از کوههای شغنان در پامیر و سومی از درههای صوابی، در مرز پاکستان و خراسانافغانستان کنونی.
این سه نفر، نصرتالله مخصوم، شیرینشاه شاهتیمور و نثار محمد یوسفزی، بنیانگذاران تاجیکستان نوین به شمار میروند. کشوری که نخست در سال ۱۹۲۴ به صورت جمهوری خودمختار و سپس در ۱۹۲۹ در قالب جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان موجودیت یافت و سنگبنای تاجیکستان امروز را شکل داد.
در میان این سه، نثار محمد یوسفزی تباری پشتون داشت. او در سال ۱۸۹۷ در روستای «زیده»، از توابع ناحیه صوابی در خیبرپختونخوای پاکستان امروزی، زاده شد و به قبیله یوسفزی تعلق داشت.
نامش با مبارزه در برابر استعمار بریتانیا، فعالیتهای انقلابی، و تلاش برای گسترش آموزش در آسیای میانه، بهویژه در تاجیکستان، پیوند خورده است. یوسفزی در جنگ سوم خراسانافغانستان و انگلیس در سال ۱۹۱۹ در صفوف ارتش خراسانافغانستان جنگید و نشان شجاعت گرفت.
او از نزدیکان امانالله خان، شاه پیشین خراسانافغانستان، دانسته میشد. پس از آنکه به دلیل فعالیت در برابر نیروهای بریتانیایی در مناطق مرزی زیر تعقیب قرار گرفت، به کابل و سپس به تاشکند پناه برد.
یوسفزی در تاشکند با نام مستعار در فعالیتهای انقلابی شرکت کرد و به یکی از مدافعان حقوق و هویت تاجیکها تبدیل شد. او باورمندی راسخی به اندیشههای کمونیستی داشت، نویسنده نخستین کتابهای درسی به زبان تاجیکی بود و نقشی کلیدی در تاسیس مکتبها، کتابخانهها و نهادهای آموزشی در شهرهای گوناگون از جمله تاشکند، سمرقند، خجند و دوشنبه ایفا کرد.
یوسفزی دو دوره وزیر آموزش و پرورش تاجیکستان بود و در سال ۱۹۳۲ به تدریس زبانهای اردو و پشتو در مسکو پرداخت. او شعر نیز میسرود، اشعار پارسی را گردآوری میکرد و در نشریات محلی مقاله مینوشت.
هر سه بنیانگذار تاجیکستان، در جریان «پاکسازی بزرگ» دوران استالین، قربانی اتهامهای ساختگی شدند و اعدام شدند.
یوسفزی در اکتبر ۱۹۳۷ بازداشت و سپس تیرباران شد. در دهه ۱۹۵۰ میلادی، دادگاههای شوروی هر سه را تبرئه و احکام قبلی را فاقد اعتبار حقوقی اعلام کرد.
بازماندگان یوسفزی هنوز در روسیه زندگی میکنند. تاجیکستان نیز برای پاسداشت خدمات او، خیابانی را که وزارت معارف در آن واقع است، در شهر دوشنبه به نام «محمد نثار» نامگذاری کردهاست.
روز سهشنبه، ۲۹ ثور/اردیبهشت، دولت تاجیکستان در مراسمی رسمی با حضور امامعلی رحمان، رئیسجمهور و دیگر مقامهای ارشد، کپسولهای حاوی خاک مزار این سه تن را بهگونهای نمادین از مسکو به تاجیکستان منتقل کرد. این سه، لقب قهرمانان ملی تاجیکستان را دارند.
