سیحون کوهسار
در روزهای اخیر، نوار تصویریای از دختری به نام نوریه از استان غور به سرعت در شبکههای اجتماعی پخش شده که داستان غمانگیز او، نمادی تکاندهنده از پیامدهای ترکیب فقر شدید و محدودیتهای سخت جنسیتی تحت سلطه گروه طالبان را به نمایش گذاشتهاست.
سه سال پیش پس از فوت خانواده، مسئولیت تامین معیشت مادر بیوه و خواهر و برادرانش بر دوش این دختر نوجوان افتاد، اما در شرایطی که گروه طالبان رفتن دختران به مراکز آموزشی را ممنوع کرده و کار کردن زنان را نیز به شدت محدود یا غیرقابل دسترس ساختهاند، نوریه عملا هیچ راه قانونی و امنی برای نانآوری خانواده خود نداشت.
برای شکستن این بنبست و یافتن شغل، نوریه راه خطرناک و دردناکی را انتخاب کرد: تغییر هویت ظاهری و جنسیتی. او با تغییر پوشش و ظاهر خود به شکل یک پسر، نامش را به «نور احمد» تغییر داد تا بتواند در یک نانوایی در محل کار کند و لقمه نانی برای خانواده بیسرپرست خود فراهم کند.
این تغییر هویت، نه از روی میل، بلکه از سر ضرورت بقا و به دلیل نبود هیچ گزینهی جایگزین بود.
متأسفانه، این راه حل موقت نیز برای نوریه دردسرساز شد. او پس از مدتی کار در نانوایی، توسط گروه طالبان شناسایی شد. حال نه تنها خانوادهاش در فقر باقی ماندهاند، بلکه خود نوریه نیز به دلیل این اقدام، احتمالا با پیامدهای ازدواج اجباری و لعن و طعن اجتماعی روبرو شود.
فعالان حقوق کودک و زنان تاکید دارند که سرگذشت نوریه، نمایش غمانگیزی از تبعیض سازمانیافته در برابر زنان و دختران و فقدان شبکههای ایمن اجتماعی برای حمایت از آسیبپذیرترین قشر جامعه است.
این ماجرا پرسشهای بنیادینی را مطرح میکند: وقتی یک نظام، نیمی از جمعیت را از تحصیل و کار قانونی محروم میکند، آیا انتظار دارد که خانوادههای بیسرپرست به شکلی معجزهآسا زنده بمانند؟ آیا انسانیتر نیست که به جای مجازات افرادی مانند نوریه، به رفع ریشههای این فاجعه پرداخت؟
آیا تقلید هویت پسرانه برای نانآوری و نجات خانواده از گرسنگی، جرم بزرگتری است یا بیتوجهی حاکمیت به گرسنگی و فقر یتیمان و بیسرپرستان؟ این پرسشی بود که اکثریت کاربران رسانههای اجتماعی با نشر نوار نوریه مطرح کردهاند.
داستان نوریه تنها یک نمونه از هزاران مورد پنهان است که نشان میدهد محدودیتهای جنسیتی چگونه بقای اقتصادی خانوادههای محروم را به مخاطره میاندازد و زنان و دختران را به سوی راههای پرخطر و تحقیرآمیز سوق میدهد.
