✍محمد هارون خردمند
همزمان با تشدید نوسانات ارزی و وخامت شاخصهای اقتصادی در ایران، موج تازهای از اعتراضات مردمی از روز یکشنبه، ۷ جدی/دی، آغاز شد و در شماری از شهرهای این کشور ادامه یافت.
این اعتراضات که ابتدا با تعطیلی شماری از واحدهای صنفی در بازار بزرگ تلفن همراه تهران کلید خورد، بهتدریج به دیگر شهرها گسترش یافت و با پیوستن دانشجویان، بازاریان و گروههایی از شهروندان، ابعاد گستردهتری به خود گرفت.
در همین راستا، جعفر پناهی، فیلمساز شناختهشده ایرانی، با انتشار پیامی در صفحه اینستاگرام خود، از اعتراضات اخیر حمایت کرد و آن را تلاشی برای «پیش بردن تاریخ» توصیف نمود. او تاکید کرد که «درد مشترک» مردم اکنون در خیابانها به فریاد تبدیل شدهاست.
پناهی در این پیام نوشت که خیابان نه با اسلحه، بلکه با اراده مردم فتح میشود و هنگامی که ترس فرو میریزد، صداها یکی شده و مسیر بازگشت بسته میشود؛ تعابیری که بازتاب گستردهای در شبکههای اجتماعی و رسانههای بینالمللی داشت.
این کارگردان که امسال برای فیلم «یک تصادف ساده» موفق به کسب نخل طلای «جشنواره کن» شده و نامزد جوایز معتبر بینالمللی از جمله گلدن گلوب و اسکار است، پیشتر نیز به دلیل آنچه «فعالیت تبلیغی در برابر نظام» عنوان شده، به یک سال زندان محکوم شده بود.
در عرصه میدانی، گزارشها و ویدیوهای منتشرشده از شهرهایی چون فسا، کوهدشت، همدان، اصفهان، کرمانشاه و نجفآباد حاکی از تجمعهای اعتراضی، سردادن شعارهای تند و در برخی موارد درگیری میان معترضان و نیروهای امنیتی است.
در شهرستان فسا واقع در استان فارس، شماری از معترضان با تجمع در مقابل ساختمان فرمانداری، اقدام به روشن کردن آتش در خیابان کردند و بنا بر برخی تصاویر، تلاشهایی برای ورود به ساختمانهای دولتی صورت گرفتهاست.
مقامهای قضایی در این شهر اعلام کردهاند که در جریان درگیریها چند نفر بازداشت و تعدادی از نیروهای انتظامی زخمی شدهاند، هرچند گزارشها درباره تلفات جانی متناقض بوده و برخی منابع رسمی کشته شدن معترضان را تکذیب کردهاند.
همزمان، در کوهدشت لرستان، تصاویر منتشرشده نشان میدهد که نیروهای امنیتی برای متفرق کردن معترضان از سلاح گرم و گاز اشکآور استفاده کردهاند؛ موضوعی که واکنشهای گستردهای را در فضای مجازی به دنبال داشتهاست.
از سوی هم، یکی از اعضای نیروهای امنیتی ایران در جریان اعتراضها کشته شد.این را تلویزیون دولتی ایران روز پنجشنبه، ۱۱ جدی/دی، به نقل از یک مقام محلی گزارش داد.
این شبکه به نقل از سعید پورعلی، معاون استاندار لرستان، گفت: «یک عضو ۲۱ ساله بسیج از شهر کوهدشت شب چهارشنبه در حالی که به گفته او از نظم عمومی دفاع میکرد، کشته شد.
پورعلی، مدعی شده که این مرد از سوی آشوبگران کشته شدهاست. این نخستین بارست که کشته شدن یک فرد در جریان این اعتراضها که بهگونه رسمی تایید میشود.
در تهران نیز گزارشهایی از تجمع دانشجویان در دانشگاههای شهید بهشتی، صنعتی اصفهان و فردوسی مشهد منتشر شد. دانشجویان با صدور بیانیهها و سردادن شعارهایی، به وضعیت اقتصادی، فساد و ناکارآمدی مدیریتی اعتراض کردند.
اعتراضات اخیر اگرچه هنوز به گستردگی خیزش سراسری سال ۱۴۰۱ نرسیده، اما از نظر کارشناسان، نشانهای از تداوم نارضایتیهای انباشتهشده اقتصادی و اجتماعی در این کشور به شمار میرود.
در واکنش به تحولات جاری، برخی رسانهها و نهادهای بینالمللی از جمله وزارت خارجه ایالات متحده آمریکا، نسبت به برخورد خشونتآمیز با معترضان ابراز نگرانی کرده و خواستار خویشتنداری و احترام به حقوق شهروندان شدهاند.
همچنین انتشار پیامی از سوی سازمان اطلاعات موساد در شبکههای اجتماعی که خود را «در کنار معترضان» معرفی کرده بود، واکنشهای منفی و هشدارآمیزی را در داخل ایران به دنبال داشت.
روی همرفته باید گفت که اعتراضات اخیر را میتوان بازتابی از فشارهای اقتصادی، کاهش قدرت خرید و بیاعتمادی عمومی دانست؛ روندی که تداوم یا فروکش آن، تا حد زیادی به نحوه مدیریت اقتصادی، رسانهای و امنیتی شرایط از سوی مسئولان این کشور بستگی خواهد داشت.
