محمد نوید دانشپور
در دوران جنگ سرد، ایالات متحده امریکا جنوب آسیا را صرفاً از منظر میدان نبرد در برابر اتحاد جماهیر شوروی میدید و سیاست خارجی خود را بر محور امنیت متمرکز کرده بود. هند به عنوان متحد شوروی، روابط سرد و محدودی با واشنگتن داشت و هیچ همکاری دفاعی مهمی میان دو کشور شکل نگرفته بود.
با پایان جنگ سرد، ایالات متحده آمریکا تمرکز خود را از پاکستان به هند تغییر داد و تلاش کرد روابط اقتصادی و استراتژیک گستردهای با دهلینو برقرار کند. اما آزمایشهای هستهای هند در سال ۱۹۹۸ موجب تیرگی مجدد روابط شد و راهبرد واشنگتن در جنوب آسیا بار دیگر نیازمند تعدیل گردید.
پس از امضای توافقنامه شراکت استراتژیک در سال ۲۰۰۵، روابط هند و امریکا بهبود یافت و دو کشور همکاریهای خود را در حوزههای هستهای غیرنظامی، فضایی و فناوریهای پیشرفته گسترش دادند. این گامها زمینهساز نزدیکی بیشتر دفاعی و اقتصادی دو کشور شد.
توافقنامه هستهای بین هند و امریکا که در سال ۲۰۰۸ توسط کنگره امریکا تصویب شد، مبانی دسترسی بازرسان بینالمللی به برنامه هستهای غیرنظامی هند و تضمین امنیت تسلیحات هستهای این کشور را فراهم کرد و امکان احداث راکتورهای هستهای توسط شرکتهای امریکایی در هند را ایجاد نمود.
در سال ۲۰۱۶، هند به عنوان «شریک بزرگ دفاعی» امریکا معرفی شد و در سال ۲۰۱۸ جایگاه سطح اول در تجارت استراتژیک دریافت کرد. این اقدامات، زمینهساز خرید و فروش سلاح و فناوریهای نظامی پیشرفته میان دو کشور گردید.
تفاهمنامههایی نظیر LEMOA، COMCASA و ISA از سال ۲۰۰۸ به بعد، همکاریهای لوجستیکی، ارتباطی و امنیت صنعتی میان هند و امریکا را تسهیل کرده و تجارت دفاعی میان دو کشور را از صفر در ۲۰۰۸ به بیش از ۲۰ میلیارد دالر در ۲۰۲۰ رساندهاست.
در تاریخ ۳۱ اکتوبر ۲۰۲۵، هند و امریکا پیمان دهساله دفاعی امضا کردند که هدف آن تقویت روابط نظامی، همکاریهای فناوری دفاعی، تبادل اطلاعات و تسهیل تجارت تسلیحاتی عنوان شدهاست. این پیمان، گام مهمی در نزدیکی و همگرایی روابط دفاعی دو کشور به شمار میرود.
این توافق شامل چهار هدف اصلی است: تقویت همکاری نظامی با تمرینات مشترک، ایجاد همکاری در فناوریهای پیشرفته و امنیت سایبری، تبادل اطلاعات استخباراتی و هماهنگی عملیاتی، و توسعه تجارت دفاعی و تولید مشترک تجهیزات نظامی.
امضای این پیمان در شرایطی انجام شد که روابط هند و امریکا تحت تأثیر افزایش تعرفهها و خرید نفت هند از روسیه سرد شده بود. این توافق گامی برای ترمیم روابط و جلوگیری از نزدیکی هند به روسیه و چین محسوب میشود.
نزدیکی هند و امریکا، توازن نظامی جنوب آسیا را به سود هند تغییر میدهد و بازدارندگی میان دو کشور را تحت تاثیر قرار میدهد. این امر میتواند پاکستان را به سمت افزایش همکاری با روسیه و چین سوق دهد، مگر آنکه واشنگتن با اسلامآباد پیشاپیش به توافق رسیده باشد.
ایالات متحده آمریکا با حمایت از هند قصد دارد قدرت چین در منطقه هند و اقیانوس آرام را مهار کند. در مقابل، ایران با تقویت روابط هند و امریکا مواجه شده و ممکن است در زمینه صادرات نفت و تجارت با هند محدود شود؛ زیرا هند ملزم به رعایت تحریمها خواهد بود.
پیمان دهساله هند و امریکا تاثیرات مثبتی برای خراسانافغانستان دارد؛ از جمله تمدید معافیت بندر چابهار تا آوریل ۲۰۲۶ که به هند امکان میدهد تجارت و همکاریهای اقتصادی خود با خراسانافغانستان را گسترش دهد و صادرات و واردات خراسانافغانستان بهبود یابد.
بازگشایی سفارت هند در کابل نشاندهنده پایان سیاست «انتظار و نظارت» دهلینو و آغاز تعامل دیپلماتیک فعال میان گروه طالبان و هند است. این اقدام همچنین میتواند نقش هند در نزدیکتر کردن روابط گروه طالبان و امریکا را تقویت کند.
روی همرفته باید گفت که امضای پیمان دفاعی هند و امریکا، روابط دو کشور را در مسیر عادی شدن قرار داده و معادلات منطقهای را بازتعریف کردهاست. خراسانافغانستان با استفاده از فرصتهای اقتصادی و دیپلماتیک ایجاد شده، باید روابط خود با هند را تقویت کند و در عین حال نگرانیهای پاکستان را مدیریت نماید تا ثبات و توسعه پایدار حفظ شود.
